fix
Logo
fix
Nalazite se na Istorija-LUZICKI_SRBI
Za dodavanje novih poruka na ovu stranicu kliknite ovdje
Za pregled svih najnovijih poruka kliknete ovdje

luzicki_srbi- 90049 - 05.05.2014 : Mihailo Danilovic Majur, sabac - best (2)

Drevna karta lužičke Severne Srbije


Središnjim delom današnje Nemačke protezala se nekada srbska granica Limes sorabicus (Limes sorabicus) sa mestima osnovanim od strane Srba kao što su Hamburg, Hanover i Nirnberg. Ostaci tih severnih Srba poznati su pod imenom Lužički Srbi. Njih čine ostaci dva srpska plemena: Milčani i Lužičani. Oni sebe zovu Srbi, a nas Južni Srbi.

Oblast severno od reke Labe je do 18. veka bila srpska, a pogranična plemena pokorili su Franci, . Oko 400 godine s. e. živeli su na ušću Rajne u more, baveći se pljačkom i pokoravajući okolna srpska plemena. Franci su šireći svoj uticaj stigli do carstava pod Karlom Velikim.

Pokorili su Tetovce (Tetmarkones/Tetmarcones), Maršane (Markomanes/Marcomanes , poznate danas kao Markomane), Hete (Holkates/Holcates) što dolazi od lužičke reči holci, momci (slov. hlapci). To je današnji Holštajn (nem. Holstein, šuplja stena).

Ravničarska je oblast, a njen jugoistočni deo zove se Travenija i pun je srbskih toponima. Takav je recimo Oldenburg, koji se do 1127 godine zvao Starigrad, a potom je pisan kao Oldenburg (Oldenburg, bukvalno Stari grad), zbog toga što su Franci u desetom veku prestali da koriste slovo "r" kao samoglasnik. Kako su ga pogrešno čuli, tako su ga pogrešno zapisali, kao što su to radili Englezi sa rečima starih Brita.

Srbi u ovim oblastima su se čvrsto držali svojih običaja. Helmold kaže da nikako nisu hteli da se odreknu svojih kućnih zaštitnika, tj. Slave. Dokaz da se zaista radi o srpskim oblastima je i danas čuvena rasa konja Holštajnski preponaš. Ona je potpuno bela kao i lipicaneri. Takvi belci su ukrštani hiljadama godina od strane srpskih sveštenika koji su ih koristili u hramovima za obred bogu Svetovidu.

Jugoistočno od Hamburga nalazi se oblast Humfeld (Humfeld/Humine ili Zahumlje), u kojoj je živelo pleme Bardi (Bradani), u istoriji poznati kao Longobardi. Oni su pre 13. veka pokoreni od strane Franaka.

Istočno do njih živeli su Srbi Dervani (Derevljani), na čijem području se u desetom veku odigrala Vidovdanska bitka, u kojoj je na prevaru stradalo 120.000 Srba, po nemačkim hronikama.

Ko danas pamti da se grad Lineberg nekada zvao Glinobor, u kome je živelo čuveno pleme Glinjana (Glinones/Glinones)? Ili da se u području zvanom Hanoverska srpska zemlja (nem. Hanoverisched Wendland/Hanoverisched Vendland) govorilo polapsko-srbski.

Lužiške Srpkinje ostale verne drevnim uskršnjim običajima

U području Nirnberga postoje granični kamenovi iz ranog srednjeg veka između Srba i Franaka.

A zapadnije od od ovog područja i danas je puno srpskih toponima, kako zapadno tako istočno od Rajne, koja je i sama srpski naziv.

Takvi su Bazel (selo Ba), Frajburg in Brazgau (Slobodni grad u župi Brus), Strazbur (do petog veka Brodnica), Visbaden (Banja Visoko), Koblenc (Oplenac), Keln (Kalna), Solingen (Solin), Utreht (Valeta), Amsterdam (Slavenograd)!?

Rečice Brege i Brigah koje čine Dunav izviru pod Tribergom (Triglavom). Zapadno od Rajne i južno od reke Mozel (Mosla) čitava oblast se zove Sarland (srpska zemlja), a njen južni deo danas je u Francuskoj i dopire do Strazbura.

(Svetilica , Magacin)
luzicki_srbi- 87562 - 09.12.2013 : Jovan Prof. Novi Sad - best (1)

Grad Vineta


Posle smrti poslednjeg kneza Pribislava 1138. godine, Lužički Srbi su izgubili nezavisnost. Nemac dr Hefner u "Traganju za korenima Srba" piše, između ostalog, o potonulom gradu Vineti, kao nekada najvećem u Evropi koji je bio sinonim bogatstva i lepote. I sada ribari nerado bacaju mreže u tom delu Severnog mora, jer im se čini da iz zelenih dubina dopiru zvuci crkvenih zvona i dečji plač, sa žagorom ljudi na trgovima.

Himna Lužičkih Srba: Hišće Serbstvo nezhublene.
luzicki_srbi- 87155 - 01.11.2013 : Mihailo Danilović Majur, Šabac - best (2)

Savo J. Orović: Lužički Srbi


Glasnik Etnografskog muzeja na Cetinju, IV knjiga, 1964, Cetinje

Najstariji trag srpskom imenu uopšte nalazi se u Plinija i Ptolomeja, i to u sasvim čistom obliku: Serbi, Serboi, Serbvi - inače latinsko ime, po Tacitu, za njih je bilo Veneti, od toga su Njemci za Lužičke Srbe izveli Venden, Sorben, Sorbenvenden, Lauzervenden. A sva srpska plemena, kako na jugu tako i na sjeveru, sebe su oduvijek nazivala jednim opštim imenom "Srbi" ili "Sorabi". "Rab" znači čovjek, "Sorabi" znači "Subraća", "Soljudi". Ime "Sloveni" pak došlo je otud, što su mogli među sobom "sloviti" (govoriti), a Germane, s kojima se nijesu razumijevali, nazivali su "Nijemcima", jer su za njih bili nijemi ili mutavi. I po Šafariku svi su se Sloveni nazivali Srbima, a to, po Dobrovskom, potvrđuje i činjenica, da se dva najudaljenija slovenska naroda tim istim imenom zovu.

Lužički Srbi su posljednji ostatak Polapskih Slovena, koji nekada naseljavahu veći dio današnje Njemačke, i to: zapadnu Prusku, Pomeraniju, Branibor, Saksonsku, Anhalt, istočnu polovinu Hanovera, Meklenburg-Šverin, Meklenburg - Sterlic i južni dio Šlezvig-Holštajna, zatim ostrva Febrani, Rujan (Rugen), Uznojmo i Volin u Istočnom (Baltičkom) moru. Sedište Polapskih Slovena, dakle, bilo je između Češke i Baltičkog mora. Na istoku bili su im susjedi Prusi i Litvanci, a na zapadu Saksonci i Tirinžani. Oni su se dijelili na tri ogranka: Bodrići koji su živjeli u zemljama današnjeg Meklenburga i Holštajna, Ljutići u današnjem Braniboru i Pomorju, i Srbi u današnjoj Lužici i Saskoj od rijeke Bobre do rijeke Sale.

Nazad hiljadu godina u ovim krajevima nije bilo, dakle, nikakvih Njemaca, nego su svuda živjeli samo Sloveni i to je bila čisto slovenska zemlja. Latinski geograf Sekvestor, polovinom šestog vijeka, piše da "Laba dijeli Nijemce od Srba"... To svjedoče mnogobrojna imena njihovih mjesta, sela, planina, polja, rijeka i potoka, koja su sve do danas čisto slovenska, kao: Dubrava, Gorica, Jasen, Javornik, Lomnica, Laba, Branibor, Kamjenica, Nova Luka, Dobri Lug, Poreč, Ravno, Čorna Voda, Mikra itd. Pošto su Nijemci zvali Slovene: Veneti, Vendi ili Vindi, to mnoga topografska imena u Njemačkoj sa tim korijenom podsjećaju da su nekada tamo Sloveni živjeli, na primjer: Vindenhasen, Vindischgretz, Vinddorf, Vendeburg, Vindschthal, Vindesbrg, Vindeburg itd. Berlin je bio njihov "brlog", gdje su držali i hranili stoku, a Lipiska ili Lajpcig bio im je oltar gdje su pod granatom lipom slavili boga Peruna, koji nebom upravlja, onda kada su Njemci još obožavali žabu, i gdje su Sloveni dolazili na sabor obučeni u platneno odijelo, već napredni zemljoradnici, dokle su se Njemci, kao lovci, još odijevali kožom.

U istoriji Berlina (iz 1888) stoji da su do 14. vijeka njegovi stanovnici bili Srbi. Članovi mjesnog odbora govorili su na sjednicama srpskim jezikom, a zvanična upotreba njemačkog jezika uvedena je tek pri koncu 14. vijeka. Zna se da je prestonica Njemačke postala od dvaju srpskih sela: Berlina i Kolina.

Lajpcig je nekad bio centar Lužičkih Srba. Još u 18. vijeku suđeno je u tamošnjim sudovima na lužičkosrpskom jeziku. Zato su u toku 18. i 19. vijeka u Lajpcig rado išli na studije naši ljudi, među mnogima Dositej Obradović, Sima Milutinović - Sarajlija, pa i sam Vuk Karadžić. "Krv nije voda" i ona ih je vukla tamo. Išli su kod svoje braće, od koje su uvijek bili svojski i bratski primljeni.

Slovenski karakter Lužice očituje i slovensko porijeklo mnogih tamošnjih znamenitih Njemaca. Tako, na primjer, Lajbnic se u Torgavi (1713) obratio na ruskog cara Petra Velikoga kao Sloven na Slovena, sa riječima: "Naše je porijeklo isto - oba smo Sloveni", Lesing je bio Srbin iz Lužice, za Bizmarka su sami Njemci govorili: "Taj slovenski diplomata", za Katarinu II, koja je rođena u Štetinu u porodici Serbst, ruski istoričari su dokazivali da nije Njemica, već Srpkinja itd. A najbolje se to vidi iz priložene karte, koja pokazuje geografski položaj Polapskih Slovena i njihovu podjelu na mnogobrojna plemena. Mnogi tamošnji stanovnik već sada i ne sluti da u njegovim žilama teče čista i plemenita slovenska krv.

Od XI vijeka Polapski Sloveni biju neravni boj sa Njemcima, koji su nasilno kolonizirali njihovu otadžbinu. Pod izgovorom da šire hrišćanstvo među mnogobožačkim Slovenima njemački zavojevači išli su za tim da ih pokore i ponjemče. Sa krstom u jednoj i mačem u drugoj ruci dolazili su ti perfidni misionari kod Slovena, koji su se dugo i uporno, ali uzaludno opirali. Među pokrštena slovenska plemena Njemci su upućivali svoje sveštenike, te su tako i na sve moguće načine naturali pored nove vjere i svoj jezik i svoju kulturu. Malo pomalo nestade starih slovenskih običaja i redom svih drugih narodnih osobina.

Na cijelom istočnom i srednjem dijelu današnje Njemačke, gdje je nekada tekao bujan slovenski život, gdje se orila slovenska riječ i pjesma i gdje su slovenske ruke krčile put prodiranju istinske kulture, danas ondje živi samo uspomena na prošlost Polapskih Slovena, i maleni broj Lužičkih Srba ostao je kao živi spomenik i rječito svjedočanstvo slovenskog obilježja ovih krajeva.

Sve do Karla Velikog Polapski Sloveni su uspješno vodili borbu za svoju slobodu, a ovaj je iskoristio njihovu pocijepanost i neslogu te ih je bio sve redom pokorio. Poslije Karlove smrti oni su se opet za neko vrijeme uspješno odupirali porobljavanju, ali su Njemci onda kao i poslije bili podmukli neprijatelji. Jednom prilikom je pogranični grof Gero priredio veliku gozbu, i na nju pozvao trideset najglavnijih slovenskih knezova, kojima se pravio dobrim prijateljem. Ovi, ne sluteći ništa zlo, svi dođu. A vjerolomni Gero usred gozbe dadne znak, te oružani stražari navale na goloruke knezove i sve ih mučki pobiju. U poslednjoj borbi koju su vodili Bodrići pao je njihov knez Niklot, čiji su ponjemčeni potomci (Niklotovići) vladali u Meklenburgu sve do Prvog svjetskog rata. To obezglavljenje naroda, izdajstvo kneza Tugomira i nedostatak sloge i jedinstva dovelo je najposlije Polapske Slovene, s malim izuzetkom, do konačne propasti.

Tako su Lužički Srbi i ostali Polapski Sloveni, kroz dugi niz vjekova, bili slovenska predstraža na zapadu i tvrdi bedem svojoj braći na istoku, Poljacima i Rusima, protiv silne njemačke navale. Na obalama Sale i Labe, Spreve i Odre tekla je stolećima njihova plemenita krv. Polja Lužice i Branibora, Prusije i Pomeranije zasuta su i presuta njihovim junačkim kostima. Iz mnogobrojnih ratova sa Njemcima pominju se kao istaknuti borci za slobodu i vojskovođe: Zvjezdodrag, Bjelosav, Dervan, i "ponositi" knez srpski" Milivoj, koji je slavno pao na bojnom polju; kao i posljednji njihov vladar knez Pribislav, o kome je Jan Česla napisao (1862) epopeju "Knez Pribislav". On već skoro hiljadu godina, po narodnom vjerovanju, živi skriven u podzemnim hodnicima, negdje kod Borkova, i bdi nad Srbima, da se jednom pojavi i oslobodi Lužicu ispod njemačkog iga.

Od velikog broja Polapskih Slovena ostalo je do današnjeg dana neistrijebljeno i neponjemčeno svega oko četiri stotine hiljada Lužičkih Srba. A što je upravo tome glavni uzrok? Zakleti neprijatelj Slovena - Njemac i stari slovenski grijeh - pocijepanost i nesloga. Mjesto da su se sva ta jednokrvna plemena složila i ujedinila u jednu jaku državu, svako je od njih htjelo da živi samo za sebe, a bilo je još i neprijatelj svome susjedu. Proganjali su jedni druge i još pozivali Njemce u pomoć protiv svoje braće. Tako se najposlije i tu potvrdila i ostvarila stara narodna poslovica, koja opominje: "Ko neće brata za brata, on će tuđina za gospodara" I to je najbolja pouka svima sadašnjim slovenskim narodima, da im je spas i budućnost jedino u bratskoj slozi i čvrstom jedinstvu.

Za Lužičke Srbe pisao je njemački list "Leipziger Tagblett" oko 1880. g. ovako:

"Srpstvo, koje negda tako jako bješe rašireno u Njemačkoj, liči na kakvog dobrog starca na samrtnoj postelji njegovoj, koji već zatvara oči da umre... Oko njega se pretvorilo sve u njemačko, sama polja i rijeke, varoši i sela nosiće još draga mu imena, što im je vrijedan narod njegov davao... Korak po korak zemlje osvajali su Germani (Njemci) od njih. I sa smrću posljednjeg vendskog (srpskog) vladara Pribislava 1134, koji je hrišćanstvo bio primio, ugasi se i posljednji branilac ovog nesrećnog naroda... Sijedi starac je u posljednjim trenucima svoga mučeničkog života... Jedan vrijedan, radan i dobar narod, koji nam je hiljadu i po godina gost bio, sahraniće se".

Ali se, srećom, proročanstvo zluradog Švabe nije potpuno ispunilo. Lužički Srbi su se ipak održali, kao što su se zavjetovali devizom na svome "Serbskom domu" u Budišinu, gdje gordo stoji zlatan natpis:

"Srpstvo mora istrajati"

i kao što ponosno i prkosno pjevaju u svojoj himni:

"Srpsku slavu, srpski jezik sila neće uništiti"

I Lužički Srbi su odista sačuvali svoj jezik, svoje običaje, pjesmu i vjeru u veliku budućnost Slovenstva. Ovaj čestiti narod, pleme našeg plemena, krv naše krvi, bio je najviše izložen germanskom prodiranju ka istoku. Oni su bili sa svih strana ograđeni njemačkim zidom, bez direktne veze sa drugim narodima, kao neko malo ostrvo u nesitom germanskom moru, ali su uprkos tome istrajali.

Što su se Lužički Srbi sve do danas sačuvali od potpunog uništenja i germanizacije, mimo ostalih plemena Polapskih Slovena, imaju dosta da zahvale teritorijalnoj bliskosti svoje slovenske braće Čeha i Poljaka, na koje su se naslanjali i ponekad bili u sastavu njihovih država. Tako su za vlade Boleslava Hrabrog živjeli u zajednici sa Poljacima, a u dva maha bili su ujedinjeni sa Česima, i to prvi put pod knezom Samom, a drugi put ih je priključio Česima Karlo IV, i u toj zajednici ostali su više od tri stoljeća (1316-1635), uživajući skoro punu unutrašnju samostalnost. A zatim su potpali pod Saksonce i Pruse.

Najveći lužičkosrpski pjesnik Jakob Bart - Ćišinski piše:

  • "Da su Lužičani, kao mali ostatak, posred velikog polapskog groblja, očuvali svoje nacionalne osobine tumači se time, što je ovaj narod kako psihički, tako i fizički neobično snažan. Velika izdržljivost ovog naroda objašnjava se na prvom mjestu neizmjernom ljubavlju prema maternjem jeziku i odanim čuvanjem rođene grude zemlje". Ovo potvrđuje drugi njihov pjesnik Jan Holan, koji je pred svoju smrt naredio da na njegovom grobu posade slovensku lipu, simbol vjere u bolju budućnost, i da na grobu napišu "Srbin - vječno Srbin".

    Jedan lužičkosrpski sveštenik iz kraja XIX vijeka kaže: "Nas već odavno ne bi bilo kao narodnosti, da matere još i danas, i na samrtnom času ne zaklinju svoju djecu, da čuvaju svoj jezik i svoje običaje". A jedan Lužički Srbin iz Amerike sa ovakvom nostalgijom piše: "Ljetos će biti 14 godina kako sam se odselio u novi svijet. Ali ja mislim često na dragu srpsku Lužicu, gdje je moja kolijevka stajala, gdje sam u školu hodio i u miloj srpskoj riječi moj "Oče naš" pjevao. Možda se opet vrate ti sretnji časovi kada ću imati rodnu grudu pod nogama". Ni u najgorem duhovnom mraku i materijalnoj bijedi Lužički Srbi nijesu gubili vjeru u povratak svoje slobode.

    Pored naslona na svoju susjednu braću Čehe i Poljake, visoke nacionalne svijesti i žarkog rodoljublja, Lužički Srbi za svoj opstanak pod tako teškim okolnostima imaju da zahvale i svojoj odličnoj organizaciji. Kod njih su postojala ova društva, listovi i ustanove: Srpska matica, Srpski muzej, Srpska biblioteka, Srpska knjižara i štamparija, Srpski soko, Srpski savez Domovina, Srpska čitaonica, politički dnevnik, "Serbske novine" itd. Sve su to Njemci bili varvarski uništili, ali se opet obnavlja i podiže.

    Jezik Lužičkih Srba dijeli se na dva dijalekta, koji su oba postala književnim jezicima. Gornjo-Lužičani ili, kako sami kažu, Gornjo-Srbi približavaju se po jeziku Česima, a Donjo-Lužičani ili Donjo-Srbi Poljacima. Ali po mnogim jezičkim osobinama stoje bliže nama nego Česima ili Poljacima.

    Narodni običaji kod Lužičkih Srba u velikoj mjeri su očuvani, uprkos tome, što su germanizatori i crkvom i školom i svim drugim sredstvima vjekovima radili da ih uklone. Oni shvataju da su im baš ti njihovi običaji najmoćnije oruđe za odbranu i za održanje svoje narodnosti u moru tuđinštine. Najčistije su se sačuvali od germanskog uticaja Srbi u Donjoj Lužici oko Hoćebuža, naročito na rijeci Sprevi, u Sprevaldu, kako ga zovu Njemci ili Blotu kako ga zovu Srbi. Blot je zbog svoje prirodne ljepote vrlo omiljeno izletište za Berlince. Potpuno srpski karakter ovoga kraja najbolje se vidi pijačnih dana u Hoćebužu kada ulice poplavi živopisna donjolužička narodna nošnja.

    Grb Gornje Lužice je: zlatni gradski bedem na plavom polju. Donje Lužice: crveni bik na belom štitu. Lužičko-srpska zastava: plavo-crveno-belo (vodoravno). Himna: "O Lužica, lijepa moja" (Zejler).

    Narodnu književnost probudila je Reformacija. Najstariji rad na tom polju je prevod Biblije 1548. Prva njihova štampana knjiga, Luterov Katihizis, datira iz 1574. g. Stvarni književni počeci zapažaju se u toku 17. i 18. vijeka, i to sve na crkvenoj i vjerskoj osnovi.

    I tek početkom 19. vijeka prelazi se na svjetovni pravac pisanja. Godine 1809. Jan Dejka, seljački sin i drvodjelja po zanatu, pokrenuo je rukopisne novine, u kojima je korio svoj narod za nehat i budio mu narodnu svijest pričama o velikoj slovenskoj porodici.

    Omladina, koja je bila glavni nosilac nacionalne svijesti i preporoda kod svih slovenskih naroda, i ovdje je igrala glavnu ulogu. Prvi se pojavio mladi pjesnik Andrija Zejler, koji je bio obrazovan pod uticajem češkog istoričara Palackog, Srbina Sima Milutinovića - Sarajlije i Poljaka Andrije Kuharskog, te je u svojoj pjesmi pozivao: "Ustaj, Srbine, i imaj svoju dušu". Da ohrabri svoje zemljake, pokazivao im je kao i Dejka veličinu Slovenstva, uzvikujući: "Od Labe do Dunava, od Ledenog mora i Baltika do Kamčatke, sve je to naša srpska velika Otadžbina".

    Ono što je Srbima Dositej Obradović, Hrvatima Ljudevit Gaj i Slovencima Valentin Vodnik, to je Lužičkim Srbima Jan Ernest Smoler: njihov preporoditelj i prvi istinski duhovni i politički vođa.

    Pored Smolera istaknuti su kao pjesnici i književnici uopšte: Bohuvjer Pful, Mihal Hornik, Handrij Dučman, Radisrb Vjela, Mihal Ciž, Mihal Domaška, Herta Vitezić, Jan Holan, Mihal Čok, Mina Vitkojc, Jan Skala, koji u svojoj pjesmi "Jugoslovenima" izražava bratsku ljubav i privrženost Lužičkih Srba prema našim narodima, i moli ih da pomognu njegov porobljeni narod u teškoj borbi za opstanak, oslobođenje i bolji život.

    Početak te pjesme glasi:

    "Braćo na jugu! Nema li u vas
    srca i duše koja bi gledala na Sjever,
    Tamo gdje se u njemačkom moru
    Bori mali narod Lužičkih Srba"

    Skala je poginuo u ratu, a u njega je polagana velika nada. A najveći i prvi moderni pjesnik među svima bio je Jakub Bart Ćišinski. On je tvorac lužičkosrpskog jezika, kao Vuk Karadžić kod nas i Prešern kod Slovenaca. To je njihov Gete. Od njega ima 14 knjiga pjesama, koje sve odaju plemenitu i veliku dušu, a iz svakog redka odiše neizmjerna ljubav spram sirotne Lužice i njenog ubogog naroda, koji vjekovima pati pod tuđinom. Njegova knjiga soneta je savršenstvo lužičkosrpske poezije i jedno od najljepših djela svjetske poezije uopšte. Kao pravi narodni apostol on ga tješi, bodri i napaja mu dušu vjerom u narodni vaskrs i oslobođenje.

    Od ženskih je kao pjesnik najslavnija Mina Vitkojc. Ona u prvoj pjesmi svoje zbirke, koja ima naslov Srpski narod, ovako dirljivo pjeva:

    "Tebe su ubili,
    metnuli su te u grob,
    smrtnu su pjesmu tebi ispjevali,
    ali ti si ipak još živ.

    Već. davno osuđen si na smrt,
    ali ti nećeš da propadneš,
    ti si raskomadan i razbijen,
    ali ti još uvijek dišeš".

    Dalje, moli sunce da se smiluje na svoja stvaranja koja idu pognuta i propadaju. Moli vjetar da zapjeva o ovom narodu pjesmu uskrsa i slobode. Moli boga da ne propadne taj narod koji spava dubokim snom, dok tuđinski duh ko vampir ulazi u njegove svetinje... i završava!

    "Zaori nam se ponovo naša srpska pjesmo,
    Koja od pradavno dremaš u pećinama,
    Stvori, o bože, veliko čudo,
    Probudi život kod nas Srba".

    Od naučnika su najpoznatiji: slavista Petar Jordan i, naročito, filolog Arnošt Muka, veličina svetskoga glasa, bio je član obiju naših Akademija i Matica i nosilac srpskih i crnogorskih ordena. On je lužičkosrpski Vuk Karadžić.

    U muzičkoj umetnosti su najznamenitiji Kravc, Kocor i Pilk, a u slikarskoj Vjela, koji je bio omiljen na dvoru ruskog cara Aleksandra I.

    Kao dramski pisac istakao se Jozef Novak. On je preveo Preradovićevu pjesmu "Zora puca, biće dana", itd... Imaju veliki broj kulturnih radnika

    Lužičkosrpsko stanovništvo se bavi uglavnom zemljoradnjom i šumskom industrijom. Na zavidnoj su visini stočarstvo, pčelarstvo i ribarstvo. Imaju neiscrpne rudnike uglja, koji izvoze. Kod njih je najveća fabrika aluminijuma u cijeloj Njemačkoj. A industrija stakla je na visokom stepenu.

    Kod njih je jako razvijen osjećaj solidarnosti, gotovo svi Lužički Srbi su socijalno osigurani.

    Lužičkosrpski narod mnogo voli da priča i da pjeva. On ima svoje priče i bajke, narodne poslovice i zagonetke, balade, ljubavne i šaljive popjevke, romanse, plesne, svatovske i pobožne pjesme itd. Imaju i neku vrstu postarijih epskih narodnih pjesama.

    Veoma vole muziku i igru. Najomiljeniji su im instrumenti gajde i gusle, i nešto između to dvoje, što oni zovu serbska pišćel, zatim klarinet i dr. Pjevaju i uz gusle (V. Novak). U narodu se igraju kola isto kao kod nas.

    Skoro svako selo ima svoje pjevačko društvo.

    Praktikuju se stari slovenski običaji kao na primjer potapanje smrti u proljeće, žetva, Božić, Uskrs sa šaranjem jaja, svadbe, procesije (ovo dvoje poslednje naročito).

    Pitanje lužičkosrpsko postoji ustvari od kako su Polapski Sloveni porobljeni od njemačkih zavojevača. Ali je prvi put postavljeno pred međunarodni forum na mirovnoj konferenciji poslije Prvog svjetskog rata.

    Onda je lužičkosrpski narodni odbor uputio na mirovnu konferenciju jedno izaslanstvo, koje je predvodio narodni poslanik Arnošt Bart, da traži pravo samoopredjeljenja za Lužičke Srbe, i da im se mirovnim ugovorom osigura narodni opstanak i autonomija.

    U evropskoj javnosti bila je povedena živa propaganda za Lužičke Srbe i njihove opravdane zahtjeve, ali ipak u versaljskom ugovoru nije dodirnuto lužičkosrpsko pitanje. Bart sa drugovima vratio se razočaran u Lužicu, i još je bio osuđen na nekoliko godina zatvora u tvrđavu Golnov, zato što se usudio da javno brani sveto pravo svoga naroda. Pušten je na slobodu tek na posredovanje predsjednika Masarika.

    Tako su Lužički Srbi opet bili ostavljeni pod svojim vjekovnim neprijateljima Njemcima, te su, naročito po dolasku na vlast famoznog Hitlera, bili prva žrtva bjesomučnog proganjanja, germanizacije i nacističke rasne mržnje. Baš na njima su isprobani zloglasni njemački koncentracioni logori.

    Po padu hitlerizma Lužički Srbi su se s pravom nadali da će bar ovoga puta uspjeti da dobiju slobodu i nezavisnost bilo posebno, bilo u federaciji sa Čehoslovačkom. Za to su slali memorandume svima saveznicima tražeći svoje pravo.

    Naročitu nadu su polagali na bratsku Jugoslaviju. Jurij Rjenč, koji je svršio studije u staroj Jugoslaviji, dolazio je u Beograd. On je bio lijepo primljen i obećana mu je svesrdna pomoć, a na Sveslovenskom kongresu u Beogradu je u proglasu rečeno:

  • "Mi ćemo da podržavamo jedni druge na političkom, ekonomskom i kulturnom polju i staraćemo se da ne propadne ni najmanji slovenski narod, da i najmanji naš čovjek sačuva svoj nacionalni opstanak, svoju nacionalnu kulturu i obezbijedi svoj nacionalni razvitak".

    Ali su, nažalost, i ovog puta Lužički Srbi ostavljeni na milost i nemilost Njemcima. Oni na papiru imaju manjinska prava. 1948. godine donešen je "Zakon o zaštiti prava srpskog stanovništva", koji sadrži ravnopravnost jezika u krajevima naseljenim pored Njemaca i Lužičkim Srbima, u školama i uredima, dvojezični napisi na firmama itd.

    I uz izvjesnu podršku Sovjetskog Saveza i to bi bila dobit i zaštita da se sačuvaju potpune germanizacije. Ali se u Lužicu doselio veliki broj Njemaca iz Sudetskih oblasti i iz Poljske, te sada nema skoro ni jednog kompaktnog srpskog sela, (varoši su odavno sa većinom nemačkog stanovništva, a tako ni jedne čisto srpske škole.

    Na taj način, poslije hiljadugodišnje uporne borbe, Srpska Lužica, taj slovenski Helgoland u germanskom moru, taj spasonosni Ararat, na kome su preživjeli posljednji ostaci jednog velikog naroda - Polapskih Slovena - koga je halapljivi njemački moloh progutao, nalazi se u agoniji.

    Napominjem da su Česi i Poljaci oduvijek, pa i sada pomažu Lužičke Srbe moralno i materijalno. Oni imaju čitavu literaturu o njima, otvaraju za njih škole, primaju njihove studente na svoje univerzitete, koji imaju lektora za lužički jezik itd. Međutim, mi, koji smo im po krvi i jeziku najbliži, malo se za njih interesujemo!

    Zato završavam ovo saopštenje s apelom na ovaj visoki dom - Akademiju nauka - da se ta anomalija ispravi. To jest: da se našoj braći Lužičkim Srbima posveti dužna pažnja, ispita njihovo sadašnje stanje i shodnim putem i načinom pomogne, da sa svim ne utonu u nesito njemačko more.

    ***

    Predavanje održano 8. februara 1963. u Etnografskom institutu u Beogradu.
  • luzicki_srbi- 86973 - 12.10.2013 : Mihailo Danilovc Majur, Šabac - best (3)

    Lužički Srbi: sudbina naroda


    Svi znaju da na Balkanu postoji srpski narod, ali ne znaju svi da su balkanski Srbi, zapravo, južni Srbi i da postoje još i severni - Lužički Srbi. Nemci ih zovu vendima, ili sorabima, ali ne zna baš svaki Nemac da su mnoge nemačke gradove, pored ostalog i prestonicu Nemačke Berlin, osnovali Sloveni - Lužički Srbi!

    Vladislav GULjEVIČ (Ukrajina) đ 13.01.2011

    ***

    Lajpcig, Cvikau, Altanburg, Drezden nekada su se zvali drugačije - Lipsk, Cvikov, Stargrad, Drezna. Asonanca sa ruskim jezikom ne treba da čudi, pošto niz istraživača smatra da Lužički Srbi ne samo da su svoje preseljenike dali Balkanu, gde se danas nalazi savremena Južna Srbija, već i istoku - zemljama buduće Kijevske Rusije. S.D. Prjamčuk, ruski istraživač istorije i kulture Lužičkih Srba, Srbolužičnin, predstavnik "Društva prijateljstva Rusa sa Lužičanima - Lužičkim Srbima u Polabskoj Nemačkoj" primećuje, da su "sa južnih obala Baltičkog mora na istok krenula dva talasa Slovena: Kriviči, koji su osnovali Smolensk, Polock, Vitabsk, Pskov i Sloveni koji su stvorili Novgorod i naselili se u Gornjem Povoložju. Radimiči i Vjatiči "došli su od Ljaha".

    Lužičani su reliktni slovenski etnos, koji živi na teritoriji savremene Nemačke (u zemljama Brandenburg i Saksonija). Savremena Lužička Srbija je odrezak nekada moćne slovenske države, koja se na zapadu graničila sa nemačkim državama, a na istoku - sa Poljacima i Česima, uključujući i dobar deo savremene Poljske. "Došli od Ljaha" zapravo je značilo, da su se lužički preseljenici pokrenuli u stranu Rusije preko Poljske. Usput su mnogi od njih, naročito lužički katolici, ostajali na poljskoj teritoriji, menjajući nacionalni identitet i pretvarajući se u Poljake, ali je određeni deo nastavio da sebe smatra Srbolužičanima, ponavljajući u neku ruku sudbinu svojih rođaka - Kašuba, omanjeg slovenskog etnosa na severu Poljske, u Kašubiji. Kašubi su pružali otpor poljskom uticaju i dugo vremena nisu želali da menjaju svoju nacionalnu pripadnost. Međutim, danas su Kašubi, koji su u davna vremena uporno ratovali protiv Poljaka, praktično i sami postali Poljaci, jer je etnička disatanca između Kašuba i Poljaka izuzetno mala. Ali to nije smetalo Poljacima da proteraju mnoge Kašube zajedno sa nemačkim naseljenicima van granica Poljske posle Drugog svetskog rata. Od danas poznatih pripadnika Kašuba mogli bi smo navesti poljskog premijera Donalda Tuska.

    Danas Lužičana ima svega oko 60 hiljada, ali ne svi od tih 60 hiljada Srbolužičana govori srbolužički jezik. Mnogovekovsno susedstvo sa germanskim i skandinavskim narodima - od Nemaca do Danaca - doprinosilo je asmilacionim procesima, usled kojih preci nekada borbenog plemena Lužičana, koji su se sa oružjam u rukama borili za svoju nazavisnost protiv danskih i nemačkih vitezova, polagano prepuštaju svoje pozicije u tihoj i neprimetnoj "Humanitarnoj borbi". Stepen intagracije mladih Lužičana u nemačko društvo toliko je visok, da praktično svi oni od mladih godina prelaze na nemački jezik. Uz to još, Lužičani su po pravilu luteranci i katolici, tojest, pripadaju osnovnim religioznim konfesijama Nemačke, rastapajući se u ukupnoj masi verujućih.

    Tokom mnogih vekova Germani su se starali da uguše Lužičke Srbe i izbrišu sa lica zemlje svako podsećanje na njihovo postojanje. Zabranjivano je da se koristi lužički jezik čak i u ličnom komuniciranju i da se obeležavaju lužički praznici. Sve je veći broj Srba Lužice prelazio na nemački jezik. Čak i mnogi nosioci Nemačke kulture su se odnosili prema Lužičanima sa prezrenjem. U 16. veku Martin Luter ih je označavao kao "najgori od svih naroda" i predskazivao da kroz 100 godina od njihovog jezika neće ostati ni traga.

    Sa dolaskom nacista na vlast život Lužičkih Srba pretvorio se u pakao. Hitler ih je proglasio srbojezičkim arijevcima, koje treba vratiti na koloseke Trećeg rajha. One, koji nisu želeli da stanu na te koloseke, trpali su u koncentracione logore. 1945. godine mnoge Lužičane, koji su se povlačili pod naletima Crvene armije, hitlerovci su nasilno uključivali u redove folksšturma. Dolazak sovjetskih vojnika Lužičani su dočekali s radošću i izrazili želju da se prisajedine Čehoslovačkoj, obrativši se sovjetskoj vladi da pruži garancije bezbednosti za buduću Lužičku autonomiju. Staljin nije želeo da "otkida" komad zemlje od DR Nemačke - prijateljske Sovjtskom Savezu zemlje,pa su tako nade Lužičana ostale na papiru.

    Ne možemo reći da se danas nemačka vlada ne brine o očuvanju lužičke kulture. Premnogo su patnji naneli zapadnom slovenstvu Germani, i zvanične vlasti trude se da izglade tu istorijsku nepravdu. U Nemačkoj se nekoliko instituta i društvenih organizacija bavi istraživanjem istorije i kulture Lužičkih Srba, proučavanjem njihovog jezika i tradicija. U mestima u kojima kompaktno žive predstavnici srbolužičke nacionalnosti svi natpisi su dvojezični - na nemačkom i srbolužičkom jeziku. Srbolužičani imaju svoj radio, svoju literaturu i medije. Ali svi ti napori neće spasiti Lužičane od nestanka: sredinom 20. veka njih je bilo preko 150 hiljada, a danas - najviše 60 hiljada!

    Šta Lužički Srbi imaju zajedničko sa Rusijom osim zajedničkog slovenskog porekla sa ruskim narodom? Ispostavlja se, da nas objedinjuje još dosta toga. Među Lužičanima, kao i među Rusima, uvek su bila popularna imena Mihail, Petar, Andrej, Stanislav, Pavle, Jurij, Marija. Kako piše S.D. Prjamčuk, "u Rusiji je bilo poznato da postoji lužički narod još krajam 17 veka. 1697. godine Imperatoru Rusije Patru Prvom, koji je prolazio kroz Polabsku Srbiju za vreme "Velike ambasade" u Zapadnu Evropu, u Drezdenu (Drezni), lužički filolog Mihail Frencelj (1628-1706) mu je u ime Lužičana poklonio nekoliko svojih knjiga na lužičkom jeziku". On je napisao Patru Prvom i sledeće:


  • "...najsvetlijem i najsnažnijem Caru, nepobedivom imperatoru i velikom knjazu, milostivom gospodinu, caru Kazanskom i Astrahanskom, svemoćnom knjazu mnogih zemalja i mnogih miliona podanika, koji govore našim srpskim ili sarmatskim jezikom, koji je svojim dolaskom usrećio Polabsku Srbiju - Saksoniju i Drezden, koji su osnovali Lužičani. Ruska zemlja je veliko i proistrano carstvo, tako da veliki car moćno vlada od litvanskih granica i od Kaspijskog mora do samog Ledenog okeana i do granica carstva tatarskog. Nama, Lužičanima, takođe je poznato iz istorije, da vaše carsko visočanstvo sa svim svojim podanicima pripada i grčkoj pravoslavnoj religiji od 989 godine. Pošto Rusi - moskovitjani govore na našem srpskom - slovenskom jeziku, ja pokorno darujem najmilostivijem caru vendske ili srpske svete knjige, koje sam ja preveo i izdao u korist srpskog naroda, i pokorno molim da ih odnesete u vašu Rusiju kako bi moskovitjani iz njih saznali da istinska i apostolsko-luteranska religija cveta u Polabskoj Srbiji kod Lužičkih Srba".

    Sudbina Lužičana uvek je interesovala ruske diplomate, naučnike i književnike. Ambasador Ruske imperije u Konstantinopolju J. Novikov je odbranio magistarsku disertaciju na temu srbolužičkog jezika. Poznati slavista iz 19. veka I. Sreznjevski je proučavanju lužičkih jezika posvetio više godina, a istoričar A.I.Turgenjev je, putujući po Nemačkoj, pisao roditeljima (citat po S.D. Prjamčuku"): "Ruskom Slovenu Lužica i Pomorjanija treba da budu interesantniji od Italije: zato što je u Italiji živeo narod, nama apsolutno tuđ, a ovde u Lužici i Pomorjaniji sve odiše slovenizmom, mi ovde nalazimo tragove drevnih predaka naših i u potomcima njihovim, Lužičkim Srbima, i Kašubima - pomorjanima vidimo još neke ostatke drevnih slovenskih manira i običaja. Kupili smo Bibliju i neke druge vendske - lužičke knjige i trudićemo se da sakupimo Biblije na svim slovenskim dijalektima".

    Jedan od ideologa preporoda srbolužičkog naroda Jan Smolar, slovenofil i poklonik Rusije, 1859. godine otišao je u Peterburg da bi se sastao sa svojim ruskim istomišljenicima. Zatim je on boravio u Rusiji još dva puta. J. Smolar je od strane ruske vlade odlikovan ordanom Svete Ane drugog stepena za naučne zasluge i izabran je za dopisnog člana Harkvskog univerziteta. Saborci J. Smolara takođe su sa nadom gledali u Rusku imperiju, videći u njoj zaštitnicu slovnstva.

    Godine 2006, za vrame posete Vladimira Putina Nemačkoj, lužička javnost mu se obratila pisamenom molbom da poseti Lužicu. Nažalost, program posete određivala je strana - domaćin (vlasti Nemačke) i Putin nije mogao da po sopstvenoj inicijativi unosi korekcije u program posete.

    Na teritoriji Zajednice Nezavisnih Država (ZND) danas živi priličan broj potomaka Lužičana, čiji su preci pre mnogo stoleće kranuli preko Poljske dalje na istok - u Litvaniju, Belorusiju, Rusiju i na Ukrajinu. Velika većina njih već je do tog vramena smatrala sebe Poljacima, iako su oni u stvari bili popoljačeni Srbolužičani. Vremenom su se ti ljudi počeli identifikovati kao Litvanci, Belorusi, Rusi i Ukrajinci. Tako se dogodilo sa predstavnicima prezimena Menj, Guljevič, Smolar, Gorčinski, Navka. Prezime Guljavič se danas smatra iskonsko beloruskim,a prezime Smolar - iskonsko ukrajinskim, dok prezime Gorčinski važi za iskonsko poljsko.

    Autor himne Lužičkih Srba i klasik Srbolužičke literature Handrij Zejler (1804 -1872) napisao je izvanredan tekst "Gde je srpski rodni zavičaj?" u kome je postavio pitanje gde je otadžbina Srba - u Pruskoj, Litvaniji, Češkoj, Poljskoj, na Balkanu ili u Rusiji (na svim tim terirorijama danas žive potomci Lužičana). Na kraju sam H. Zejler sam daje odgovor na svoje pitanje, da se otadžbina Srba prostire od obala Labe (Elbe) i Dunava, do Crnog mora i Kamčatke. Zato se Rusija nipošto ne bi trebala okretati od Lužičkih Srba, već naprotiv, treba da doprinosi procvatu srbolužičke kulture, da proučva istoriju tog naroda i njegove običaje. Uz to još, mnogi koji vode poreklo iz Lužičke Srbije, ušli su u strukture vlasti Nemačke. Na primer, Amerikanci brižljivo i nenametljivo pokušavaju da podčine sebi rusinski pokret Zakarpatja, koji je sada proruski raspoložen. U SAD deluje Karpatsko-rusinski naučni centar, koji održava tesne veze sa profesorom Univerziteta u Torontu (Kanada) Polom Magočijem, etničkim Rusinom, koji se nalazi na čelu katedre ukrajinistike, a neki visoki političari i činovnici SAD imaju rusinsko poreklo, na primer Mark Singel - guverner države Pensilvanije iz redova Demokratske partije SAD ili Tom Ridž - guverner Pensilvanije od 1995 do 2001. godine iz redova republikanaca. Danas su u Češkoj i Poljskoj stvoreni kulturni cantri, koji objedinjuju istraživače srbolužičke istorije i tradicija, jer je poznato da je Varšava uvek težila da u Lužičkoj Srbiji ima "snažnu slovensku pozadinu" na nemačkoj teritoriji. Naročito su aktivno Poljaci sarađivali sa Lužičanima za vreme Drugog svetskog rata. U aprilu 2009. godine deputat poljskog Sejma Anžej Gurski obratio se MIP Poljske sa zvaničnom preporukom da se aktivnije sarađuje sa Srbolužičanima i čašće Berlinu postavlja pitanje o očuvanju njihove kulturne samobitnosti.

    Rusija je najveća slovenska država u svetu i ona ne bi smela da okrene leđa malobrojnom salovenskom narodu u dalekoj Nemačkoj, tim pre što u samoj Rusiji živi nekoliko hiljada potomaka Srbolužičana. Nadajmo se da će srbolužički narod umeti da sačuva svoj jezik i svoju kulturu jer, kako je govorio nemački filosof, poklonik lužičke kulture Johan Gerder, "narodi su Božje misli".
  • luzicki_srbi- 83580 - 12.03.2013 : Vladimir Topic Novi Sad - best (4)

    Lužički Srbi su isto što i mi!


    Dragi moji prijatelji koje interesuje istorija,

    Moje ime je Vladimir Topić tel. 0612439943 i živim kod Matice srpske u Novome Sadu, gde sam i odrastao. Inače, dugo sam živeo u Štokholmu, a imam dete u finskoj. On se zove Jutta Huhdankoski. Tako se polako uzima se indetitet narodu! Ovaj put lično meni, hmm... A znam da nas ima još mnogo takvih!

    Lužica je naš narod, a i grad Berlin. Moj lični utisak je da je dobar deo stanovnistva u berlinu srpskog porekla. Naravno da govore nemački ali razlika je u fizijinomiji velika tako da se ne može pobrkati dovoljno je da se vide u ogledalu.

    Imao sam privilegiju da u Novom Sadu upoznam Anu Lužanku iz Halea. Nema greške, Lužički Srbi i mi smo jedan te isti narod, iste izreke...

    Genetski potencijal Srba u Nemačkoj je mnogo veći nego ovde. Njih ima sto hiljada, ali samo na papiru. Međutim, u Berlinu 40% stanovnistva i svuda tako. Veliki je to narod! Nisu oni Nemci, Srbi su to, naša braća. I nas koji imamo decu u Skandinaviji... A za Turke u Bosni reći ću samo jedno: Turci niste, a niste ni Srbi. Pa šta ste onda?
    luzicki_srbi- 83009 - 24.02.2013 : Mihailo Danilovic Majur, Šabac - best (4)

    Rastko Kostić - Pad Arkone - istorijske poruke


    Transkript sa predavanja o knjizi "Pad Arkone ili sumrak slovenskog paganizma"

    Pre 14 godina, kada sam kao student druge godine opšte književnosti u Beogradu, u knjizi iz kulturologije prof. Sretena Petrovića pročitao jednu rečenicu koja je govorila o tome da je na Baltičkom moru postojao jedan stari slovenski grad koji je ujedno bio i centar slovenske paganske religije, koji se zvao Arkona, i nalazio se na ostrvu Rugen, i koji je uništen od Danaca u srednjem veku u toku krstaškog osvajačkog pohoda; Taj podatak učinio mi se zanimljivim i ostavio je snažan utisak na mene. Ali, pošto na studijama nije bilo druge literature na tu temu, niti opširnijeg opisa, ja sam ga zaboravio, ili ga potisnuo u drugi plan.

    Godine 1997, našao sam se u Danskoj kao politički izbeglica, i u toku godina pokušaja asimilacije i problema sa identitetom, setio sam se ostrva Rugen na Baltiku. S obzirom da u danskoj kulturi postoji jedno izvesno latentno antislovenstvo, pokušao sam da otkrijem njegove uzroke. Tako sam počeo da čitam knjige Saksa Gramatika, Adama Bremenskog, Helmolda, Luja Ležea o tim davnim događajima. Ispostavilo se da utemeljenje moderne danske države počiva na slomu slovenskog paganizma. Onda sam se pitao zbog čega u našem školskom sistemu nema pomena o prethrišćanskoj religiji Slovena. Svi drugi narodi Evrope, Grci, romanski narodi, Germani, Skandinavci, Irci i drugi, imaju opšte znanje o svojim prethrišćanskim religijama. Čak i mi u našem školskom sistemu učimo o njima, o tuđim verama, o tuđim bogovima; svi znamo ili smo čuli za Apolona, za Zevsa, Veneru, Merkura, Odina, Tora i tako dalje. Postavlja se pitanje: šta je sa našim bogovima? Počevši da čitam te istorijske izvore - pre svega danske, nemačke i islandske - iznenadio sam se da oni vrlo detaljno govore o staroslovenskoj paganskoj religiji, da opisuju rituale, izgled bogova, bitke, kao i samo uništenje te vere. Posebno iznenađenje predstavljala je činjenica da su poslednji slovenski hramovi uništeni tek krajem 12. veka. Dakle, ne samo da smo imali religiju sa puno bogova, sa razrađenim sistemom rituala, već su Sloveni bili poslednji narod u Evropi koji je čuvao svoju prethrišćansku, pagansku veru. Tim pre postalo mi je nejasno zbog čega se o ovome ne uči u školama; zbog čega je naša istorija ovim osakaćena, a slovenski duh oštećen i uskraćen za to znanje? Saznavši iz istorijskih izvora detalje o baltičkim religioznim slovenskim centrima, saznao sam i za druge činjenice: da su Sloveni koji su tada živeli u istočnoj i severnoj Nemačkoj, pa i na danskim ostrvima, bili poznati pod imenom Vendi i da su se sastojali od mnogobrojnih plemena: to su bili Bodrići, Ljutići i drugi, a tu su spadali i Lužički Srbi. U toku vekova, nakon nasilne hristijanizacije tih Slovena od strane saveza hrišćanstva i germanizma, od cele te vendske nacije nije ostalo praktično ništa; 60 000 Lužičkih Srba i zanemarljiv broj Kašuba koji žive u Poljskoj. To je sve što je ostalo. Šta sam dalje otkrio? Da u našoj sredini ne postoji književno-istorijsko delo niti studija posvećena postojanju i nestanku zajednice zapadnih Slovena (Venda), tačnije temi pada Arkone, grada-tvrđave na ostrvu Rujan, poslednjeg paganskog hrama na teritoriji Evrope, kod Baltičkog mora, godine 1168. ili 1169. i rušenju i uništenju svih tamošnjih paganskih hramova. Takođe sam otkrio da niko do sada nije preveo na srpski jezik (ili hrvatski), koliko je meni poznato, niti na južnoslovenske jezike uopšte, glavne istorijske izvore koji govore o ovim događajima; zato sam odlučio da to preuzmem na sebe - to je knjiga pod nazivom "Pad Arkone ili sumrak slovenskog paganizma". U njoj se nalazi izbor srednjovekovnih hronika koje govore o rasprostranjenosti slovenskih plemena (koja su tada živela u severnoj Nemačkoj i jugoistočnoj Danskoj), o njihovom privrednom, ekonomskom i religioznom životu, njihovom karakteru, istoriji, mentalitetu i običajima. Preveo sam tri glavna izvora: to su, pre svega, Sakso Gramatik, čuveni danski istoričar iz 12. veka, do sada neprevođen kod nas, koji je bio savremnik uništenja Arkone, kao i lični prijatelj i sekretar biskupa Absalona, osobe koja je odgovarna za uništenje slovenske religije na ostrvu Rujan, u čemu mu je takođe pomagao i danski kralj Valdemar I. Interesantno je da je Valdemar I na rođenju bio kršten Vladimir, po dedi njegove majke Ingeborg - Vladimiru Monomahu od Kijeva. Tako da ovde imamo malu ironiju da je kralj koji je imao slovensko ime uništio slovensku religiju. Još jedna vodeća osoba koja je učestvovala u tom napadu je bio saksonski kralj Henrik.

    Sakso Gramatik je najvažniji i najdetaljniji izvor o ovim događajima. On je važan ne samo u istorijskom smislu, već je i njegov stil izvanredan; to je pisac iz 12. veka za kojega recimo jedan Erazmo Roterdamski mnogo vekova kasnije kaže da ne može da veruje kako jedan Danac tog vremena može da piše tako elokventno, na tako moderan način. Znači, kada čitate Saksa Gramatika, ne samo da je interesantno to što nailazimo na podatke o slovenskim bogovima i o toku rata, već i to što je on i kao pisac veoma zanimljiv; posebno jer plastično prikazuje likove, možete da uočite psihološku razliku između kukavica, izdajnika, hrabrih, konformista itd. Inače, Sakso Gramatik je u svetu slavan po tome što je njegova povest o danskom princu Amletu bila izvor Vilijamu Šekspiru za njegovu čuvenu tragediju Hamlet. Ta priča se nalazi u trećem tomu Saksove Istorije, dok nas zanima četrnaesti tom iz kojeg sam preveo deo.

    Druga dva srednjovekovna izvora su Adam Bremenski iz 11. i Helmold von Bozau iz 12. veka. Ne bih detaljno iznosio njihova svedočanstva, jer je jako uzbudljivo čitati ih u knjizi. U slučaju Adama Bremenskog srećemo se sa jednim piscem iz 11. veka koji govori o demonima, o fantastičnim zajednicama, o kinocefalima, koji govori o Amazonkama koje žive bez muškaraca, ali koji opisuje i slovenska plemena. Drugi pisac, Helmold von Bozau nije toliko stilski interesantan, ali što se tiče priče o padu Arkone i osvajanju ostrva Rujan možda je i najbitniji zato što daje precizne podatke.

    Dalje, iz izvora znamo da je na ostrvu Rujan, koje se nalazi u severnoj Nemačkoj, kao najsevernija tačka Nemačke, a Arkona je najsevernija tačka ostrva Rujan - dakle, na ostrvu Rujan zabeleženo je postojanje sedam slovenskih bogova koji su svi imali svoje hramove i svoje statue. To su: Svetovid (kod danskih i nemačkih izvora Svantevit), Porevit, Porenut, Rujevit, Crnoglav, Pizamar i Baba, žensko božanstvo. Karakteristično za ove bogove je da su većina njih bili polikefalni - znači da su imali više glava. Svetovid je imao četiri glave koje gledaju na četiri strane sveta. Otud i potiče ime Svetovid, tačnije u srpskoj varijanti smo se opredelili za to. Rujevit je imao sedam glava i sedam mačeva. Rujevit je verovatno bio osobeno božanstvo ostrva Rujan (Rujevit = Rujanski?), ali nismo sasvim sigurni u to. Porevit i Porenut su imali po pet glava. Porenut je interesantan zato što je njegova peta glava bila na grudima, čije je čelo dodirivao kažiprst njegove leve ruke, a bradu desni kažiprst desne ruke, zbog čega je, na primer, jedan Luj Leže ostavio mogućnost da se radi o meditativnom bogu; o čemu nemamo dovoljno izvora.

    Međutim, vrhovni bog celog ostrva, i ne samo ostrva, već i cele Slavije - svih slovenskih zemalja, bio je Svetovid. Njegove funkcije su bile mnogostruke: između ostalih, on je bio i bog rata. Držao je luk u levoj ruci. On je takođe bio i bog-prorok: njegovo proročište se smatralo za najpouzdanije proročište; ne samo kod Slovena, već i među drugim narodima. Postoji izveštaj od Saksa Gramatika da je danski kralj Sven, koji je bio kralj pre Valdemara I, verovao u Svetovidovo slovensko proročište do te mere da je tom proročištu poklonio jedan skupoceni pehar. To znači da je to proročište bilo slavno i u geografski nešto udaljenijim krajevima. Naši srednjovekovni izvori potvrđuju da je Svetovid vrhovno božanstvo svih slovenskih zemalja: između ostalog ono što nam govore Sakso Gramatik i Helmold von Bozau je da su Svetovidovom hramu svake godine "iz svih slovenskih zemalja" stizale ogromne količine poklona, novca, i svi su išli po savet u proročište. Kada kažem "svi Sloveni" ovde računam i balkanske Slovene - znači i Srbe, i ostale balkanske Slovene. Natko Nodilo, čija je knjiga "Stara vjera Srba i Hrvata" po mom mišljenju do dana današnjeg najbolja, možda i najopsežnija studija o staroslovenskoj religiji, mnogobrojnim je argumentima dokazao vrhovnost Svetovida među slovenskim bogovima i svakome ko je do sada nije pročitao, savetujem da pročita "Staru vjeru Srba i Hrvata", posebno da obrati pažnju na deo koji se zove "Sutvid i Vida" i bavi se Svetovidom. Osim što je bio bog rata i što je bio bog-prorok, Svetovid je bio i bog plodnosti, i bog Sunca. Pretpostavlja se da su njegovi praznici bili slavljeni u doba sva četiri godišnja solsticija, u junu, u septembru, u decembru i u martu. Godišnji ritual koji opisuje Sakso je jesenji, i ovde ću citirati taj deo iz knjige gde Sakso Gramatik opisuje kako se odvijala služba bogu: "Služba bogu odvijala se na sledeći način: jednom godišnje, kada bi došlo vreme za žetvu, gomilale su se skupine sa celog ostrva ispred hrama gde bi žrtvovali stoku i pravili svečani ručak u čast boga. Njegov sveštenik, koji je u suprotnosti sa onim što je uobičajeno u ovoj oblasti, imao dugu bradu i kosu, imao je običaj da dan pre nego što će preduzeti svetu delatnost uzme metlu i temeljno očisti unutrašnjost svetilišta, gde je samo on imao dozvolu da pristupi, ali se starao da nikada ne diše u unutrašnjosti građevine. Svaki put kada je imao potrebu da udahne ili izdahne vazduh, on bi žurio do vrata da ne bi - kao što se može pretpostaviti --- oskrnavio božansko prisustvo dahom smrtnika.

    Dan kasnije on bi izvadio rog iz ruku statue dok bi narod držao stražu pred ulazom, i ispitivao pomno ima li manjka te tečnosti koju je sipao u rog, jer bi on to protumačio kao upozorenje o slabom rodu iduće godine. Ukoliko bi to bio slučaj, on bi ih obavestio da sačuvaju jedan deo godišnje letine za kasniju upotrebu. Ali, ukoliko ne bi video pad u plodnosti, on bi proglasio da će polja u narednom periodu dati veliki prinos. Sve u zavisnosti od predskazanja, on bi ih savetovao da štede do iduće žetve ili da se ponašaju rasipnički sa njom. Nakon toga prosuo bi staro vino po stopalima statue kao žrtvu, usuo bi novo vino u prazni pehar i postavio bi se kao da s poštovanjem nudi statui da pije, posle čega bi izrecitovao svečanu molitvu o svemu dobrom za sebe i za otadžbinu i o povećanom blagostanju i pobedi za narod. Posle molitve on bi prineo pehar ustima, pio velikom brzinom i ispraznio ga u jednom gutljaju, nakon čega bi ga opet napunio vinom i vratio nazad u desnu ruku statue. Takođe, bio bi žrtvovan jedan okrugli kolač od meda neobično velikih razmera, koji je bio toliko velik koliko je čovek visok. Njega bi sveštenik imao običaj da postavi na sredinu između sebe i naroda, posle čega bi pitao stanovnike Rujna da li ga (sveštenika) vide. Ako bi odgovorili sa da, on bi izrazio nadu da ga neće videti sledeće godine - što nije bila molitva za smrt, bilo njega ili naroda --- nego to da će buduća žetva biti veća.

    Neposredno posle ovoga pozdravio bi skup u ime statue, opomenuo bi ljude da ubuduće budu marljivi i da prinose žrtve u čast boga i obećao im da će im strahošoštovanje prema božanstvu sa sigurnošću doneti pobedu na zemlji kao i na vodi. Kada je sve to bilo privedeno kraju, oni bi proveli ostatak dana u velelepnoj gozbi, na kojoj bi napravili banket za halapljiva usta od žrtvenog obeda i učinili bogu posvećeno žrtvovanje životinja --- nešto čime bi tolili vlastitu proždrljivost. Kod ovog ručka smatralo se svetom dužnošću napiti se, a grehom ostati trezan." Ovaj običaj o kome sam sada čitao zabeležen je kao istovetan u Hercegovini i Bugarskoj u 19. veku, gde se sveštenik, ovog puta pravoslavni, krije iza velikog kolača, pita da li ga vide, oni kažu "Malo", a on odgovara: "Sada malo, dogodine nimalo!" Znači, ovde imamo potvrdu, posredni dokaz o velikoj rasprostranjenosti Svetovidovog kulta.

    Rekli smo da je Svetovid bog Sunca, čemu u prilog ide činjenica da je imao sopstvenog belog konja, koji se smatrao svetom životinjom, i kojoj niko nije smeo da iščupa dlaku iz tela, a samo poseban sveštenik je smeo da se brine o njemu. Beli konj je u celoj svetskoj mitologiji poznat kao simbol Sunca.

    Svetovidovi sveštenici su imali trezor u kome je držan novac od poklona. Jedna trećina sveg novca kojeg bi stanovnici Rujna stekli pljačkom, to jest gusarenjem koje je tada bilo uobičajeno za ceo Baltik a ne samo za Slovene, išla je u riznicu koju su držali Svetovidovi sveštenici. Takođe, Svetovid je imao privatnu vojsku od trista vitezova. Njegov kip bio je od drveta, visok osam metara. (Može se videti danska ilustracija iz izdanja Saksovog dela iz 19. veka.) Evo navoda o tome kako je Sakso opisao uništenje Svetovidovog kipa: "Sledećeg dana Esbern i Sune dobiše naređenje od kralja da obore kip boga, što se nije moglo učiniti bez alata. Čim je zavesa oko svetinje bila skinuta, oni poručiše svojim ljudima da odseku kip u podnožju, ali im izričito rekoše da moraju da budu veoma oprezni kada ovaj kolos bude pao jer ukoliko se bude srušio na njih, narod može poverovati da je bog ljut i da im se sveti. U međuvremenu se oko hrama beše iskupila velika masa gradskih stanovnika u nadi da će Svetovid (Svantevit) pokazati svoj bes i svoje božanske moći zbog ovog užasnog skrnavljenja i osvetiti se onima koji su ga izazvali.

    Kada su dole isekli statuu u onom delu noge koji je bio najniže, oboriše je naspram jednog zida. Da bi je izvadio napolje, Sune naredi svojim ljudima da sruše zid. Ali, on ih upozori da moraju da budu vrlo pažljivi i da ne seku s previše poleta i da ne zaborave da paze na sebe i time dovedu u opasnost da ih kip smrvi. Kip se s treskom sruši na zemlju. Svuda po hramu visio je purpur, koji je izgledao prekrasno, ali je bio u stanju raspadanja da se mrvio pri najbližem dodidru. Isto tako, tamo su bili neobični rogovi divljih životinja, i to je bio neverovatan prizor sam po sebi i zbog načina na koji je to bilo upriličeno. Tada se ukaza demon u obliku jedne crne životinje koja iskoči iz unutrašnjosti hrama da bi iznenanda nestala pred očima onih koji su stajali unaokolo.

    Posle toga stanovništvo iz grada dobi narađenje da postavi oko kipa užad i da ga izvuku iz grada, ali njihova stara, utvrđena vera učini da se oni ne usudiše da to sami učine, i zbog toga dobiše naređenje da ga uklone s puta ratni zarobljenici i strani trgovci - bilo bi najbolje, smatrali su, da božiji gnev bude usmeren na ove bednike. Pretpostavljali su da će njihov moćni bog, kojeg su imali običaj da obožavaju sa velikim strahopoštovanjem, u trenutku surovo osvetiti onima koji mu nanose uvredu. Ali, u tom trenutku začuše se sasvim različite reakcije među gradskim stanovništom: neki su jaukali nad sudbinom svog božanstva, ali bilo je i drugih koji su se smejali. A nema nikakve sumnje da se razumniji deo stanovništva sramio kada su shvatili koliko su lakomisleni bili tolike godine i koliko ih jedno takvo bedasto sujeverje pravilo budalama. Kip je odvučen do logora, gde se cela vojska zaprepašćeno iskupila oko njega. I tek kada su se ljudi zasitili gledajući ga, velikaši dobiše priliku da ga i oni razgledaju."

    Ovo je tekst Saksa Gramatika, koji je između ostalog bio i hrišćanski sveštenik, tako da možemo da razumemo izvesne tonove neobjektivnosti. U svakom slučaju, ovo je najprecizniji opis događaja toga dana koji imamo. Pomenuta statua od 8 metara je gledala na Baltik, nalazila se na samom severu ostrva, okružena sa tri strane Baltičkim morem, slično, na primer, Pobedniku na ušću Save u Dunav.

    Samo ostrvo Rujan odlikuje se prirodnom lepotom i danas je nacionalni park. Lepota ostrva je bila inspiracija mnogim slikarima. Nemački slikar Kaspar David Fridrih iz 19. veka načinio je puno poznatih slika na ostrvu Rujan, na kojima se vide krečnjački klifovi koji liče na glečere koji se obrušavaju u more. Kada sam lično boravio tamo osetio sam čudno osećanje bliskosti, tajanstvene povezanosti sa svetom predaka, nečeg što nam (mi) je uskraćeno, i to od hrišćanstva, pa uključujući i našu pravoslavnu crkvu. Čitavo ostrvo puno je slovenskih toponima, table i znakovi obeležavaju bitna mesta. Na ostrvu se nalazi i mesto koje se i dan-danas u 21. veku zove - Sveta gora, što ne treba da čudi, jer je samo ostrvo Rujan predstavljalo Svetu goru paganske religije svih Slovena. Dakle, nemamo samo Svetu goru pravoslavnu, nego i ovu drugu, stariju.

    Za kraj par istorijskih zanimljivosti. Jedna posebno: Arkona je srušena na Vidovdan, Svetovidovo svetilište je srušeno na Vidovdan, 15. tj. 28. juna po novom kalendaru, 1168./69. godine, tako da je ovaj kobni datum izgleda stariji u slovenskoj i srpskoj istoriji od Kosovske bitke. Plan Danaca po uništenju Arkone bio je da od nje naprave prestonicu Danske. Međutim, Danci su se uplašili od Nemaca, i nisu verovali da će moći da održe Arkonu naspram njih (i bili su u pravu), i umesto toga, te iste godine, biskup Absalon utvrdio je Kopenhagen kao prestonicu Danske. Kopenhagen je, dakle, star osam vekova i njegovo ime u prevodu znači: "trgovačka luka". Čitavu akciju uništenja Venda i uništenja ostrva Rujan zapravo je organizovala katolička crkva, jer je čitav 12. vek bio vek krstaških ratova. To je bio vek zanosa u želji za pokrštavanjem. U uništenju Venda učestvovali su i templari, kako potvrđuju novi istorijski izvori. Čovek koji je izdao čuvenu zapovest za uništenje Venda i slovenske religije, i koji je pozvao na krstaški rat protiv baltičkih Slovena, bio je poznati katolički svetac, Sveti Bernard od Klervoa, inače slavan po svojoj poeziji o Devi Mariji. Reči iz njegovog pisma nemačkim prinčevima u kojem ih je pozvao u rat protiv Slovena, bile su: "Da naprave invaziju na Slaviju i da ne sklapaju nikakav mir sa Vendima, niti da primaju bilo kakvu odštetu (naknadu), niti bilo kakav danak (porez) od njih sve dok ili religija toga naroda ili čitav taj (vendski) narod ne budu uništeni." Prema tome, ovde vidimo pun izraz jedne nasilne konverzije.

    Postoji velika količina drugih informacija u ovoj knjizi koje se tiču veza staroslovenske religije sa njenim indo-iranskim korenima i sa drugim religijama, kao i posebno zanimljivi opisi slovenskog mentaliteta, od strane Nemaca. Nemci naravno nisu naklonjeni Slovenima, ali bez obzira na to, jedna od stvari koje svi oni ističu je da ne postoji gostoljubiviji narod od Slovena. Samo kod Slovena je, kao crta njihovog mentaliteta, uvreženo da je gost smatran gotovo jednak bogu. Na primer, važio je običaj da kada čovek ne bi nekoga ugostio, sutradan je mogla i da mu bude srušena kuća od strane ostalih. Takođe, opisane su druge osobine slovenskih naroda koje možda možemo da prepoznamo i u naše doba, osim ove gostoljubivosti koja je ostala kao crta, makar u seoskoj kulturi našeg naroda, pominju se i sklonost ka pljačkama, sklonost ka prežderavanju i prenapijanju i taj čudni moralni kodeks po kome imaš pravo da pljačkaš, ali onda sutra to moraš da podeliš sa gostom.

    Za sam kraj recimo da je pad Arkone i ostrva Rujan označio kraj i samog postojanja polapskih i baltičkih plemena Pomeranije. Smrt religije značila je kraj smislenog života. Postoje podaci o ponovljenim povremenim ustancima i pokoljima slovenskog stanovništva i nakon pada Arkone, očajničkim oružanim pobunama Venda i vršenju odmazde nad hrišćanskim sveštenicima na okupiranim teritorijama, čak i na samom ostrvu Rujan. Ali Sloveni Baltika asimilovani su nakon pada Arkone sporom i neumitnom germanizacijom (mada se ostaci vendske nacije u vidu nekoliko desetina hiljada Lužičkih Srba i dan-danas grčevito opiru konačnom utapanju u većinski narod). Ipak, pad slovenskog paganizma, i dolazak nove vere značio je rušenje metafizičkih temelja života ovih slovenskih naroda i potpuni gubitak slobode. U tom smislu, mi na ovu priču gledamo i kao na izvesnu opomenu i upozorenje; jer, istorija je učiteljica života, a jednom nenaučena lekcija se mora ponavljati. Priča o narodu kome su tadašnji osvajači najpre oduzeli metafizički koren i dušu okupacijom, uništenjem hramova i religije, što je dovelo do kraja i samog naroda, ima svoju paralelu u sličnoj situaciji u kojoj su teritorije jednog naroda gde se nalaze njegove najveće religiozne svetinje pod stranom okupacijom, od potomaka istih zavojevača iz prošlosti.

    Odsečen od svojih metafizičkih korena, narod pada u opasnost gubitka volje za otporom. Sakso Gramatik piše da je pad Arkone bio preveliki šok za Rujance i ostale Vende, te da su oni koji su preostali prestali da veruju u dalju mogućnost otpora. U tom smislu ova priča ima neobičnu važnost i u naše vreme.
    luzicki_srbi- 79963 - 27.11.2012 : Mihailo Danilovic Majur, Šabac - best (0)

    Stari zemljopis Germanije


    Lužička Srbija u 7. veku

    Središnjim delom današnje Nemačke protezala se nekada srbska granica Limes sorabicus (Limes sorabicus) sa mestima osnovanim od strane Srba kao što su Hamburg, Hanover i Nirnberg. Ostaci tih severnih Srba poznati su pod imenom Lužički Srbi. Njih čine ostaci dva srpska plemena: Milčani i Lužičani. Oni sebe zovu Srbi, a nas Južni Srbi. Oblast severno od reke Labe je do 18. veka bila srpska, a pogranična plemena pokorili su Franci, B(a)ranci ili Vranci, odrođeno srbsko pleme pastira, po predanju od Trojanaca ili Briga (gr. Friga). Oko 400 godine s. e. živeli su na ušću Rajne u more, baveći se pljačkom i pokoravajući okolna srpska plemena. Prvi franački vladari imaju srpska imena, a Franci su šireći svoj uticaj stigli do carstava pod Karlom Velikim. Pokorili su Tetovce (Tetmarcones/Tetmarcones), Maršane (Marcomanes/Marcomanes , poznate danas kao Markomane), Hete (Holcates/Holcates) što dolazi od lužičke reči holci, momci (slov. hlapci). To je današnji Holštajn (nem. Holstein, šuplja stena). Ravničarska je oblast, a njen jugoistočni deo zove se Travenija i pun je srbskih toponima. Takav je recimo Oldenburg, koji se do 1127 godine zvao Starigrad, a potom je pisan kao Oldenburg (Oldenburg, bukvalno Stari grad), zbog toga što su Franci u desetom veku prestali da koriste slovo "r" kao samoglasnik. Kako su ga pogrešno čuli, tako su ga pogrešno zapisali, kao što su to radili Englezi sa rečima starih Brita.

    Srbi u ovim oblastima su se čvrsto držali svojih običaja. Helmold kaže da nikako nisu hteli da se odreknu svojih kućnih zaštitnika, tj. Slave. Dokaz da se zaista radi o srpskim oblastima je i danas čuvena rasa konja Holštajnski preponaš. Ona je potpuno bela kao i lipicaneri. Takvi belci su ukrštani hiljadama godina od strane srpskih sveštenika koji su ih koristili u hramovima za obred bogu Svetovidu.

    Jugoistočno od Hamburga nalazi se oblast Humfeld (Humfeld/Humine ili Zahumlje), u kojoj je živelo pleme Bardi (Bradani), u istoriji poznati kao Longobardi. Oni su pre 13. veka pokoreni od strane Franaka. Istočno do njih živeli su Srbi Dervani (Derevljani), na čijem području se u desetom veku odigrala Vidovdanska bitka, u kojoj je na prevaru stradalo 120.000 Srba, po nemačkim hronikama. Ko danas pamti da se grad Lineberg nekada zvao Glinobor, u kome je živelo čuveno pleme Glinjana (Glinones/Glinones)? Ili da se u području zvanom Hanoverska srpska zemlja (nem. Hanoverisched Wendland/Hanoverisched Vendland) govorilo polapsko-srbski.

    U području Nirnberga postoje granični kamenovi iz ranog srednjeg veka između Srba i Franaka. A zapadnije od od ovog područja i danas je puno srpskih toponima, kako zapadno tako istočno od Rajne, koja je i sama srpski naziv. Takvi su Bazel (selo Ba), Frajburg in Brazgau (Slobodni grad u župi Brus), Strazbur (do petog veka Brodnica), Visbaden (Banja Visoko), Koblenc (Oplenac), Keln (Kalna), Solingen (Solin), Utreht (Valeta), Amsterdam (Slavenograd).
    luzicki_srbi- 79855 - 23.11.2012 : Mihailo Danilovic Majur, Šabac - best (0)

    Kad je Berlin bio srpski


    Poražavajuća je činjenica da narod kao Srbi koji je od vajkada u vrtlogu svetske istorije, narod koji je morao kroz vekove da vodi tolike odbrambene ratove, tako malo uradio da svoju istoriju istraži kako treba, prikupi sve podatke i publikuje ih, napravi muzej kakav dolikuje jednom tako starom narodu bogate istorije. Umesto toga dozvolilo smo falsifikatorima "zapadne škole" da nas lažu i prekrajaju kao da smo kamenčić pored puta kojeg šutira svaki putnik. Srećom istina se ne može sakrivati zauvek, kad tad ispliva na površinu u punom sjaju.

    Zahvaljujući mnogim našim istoričarima i dobronamernicima, patriotama, deo naše istorije je načet, ali to je samo mali deo, još puno posla je pred nama, još puno laži treba razotkriti. Ne zaboravite, svako ko se "drznuo" da ide protiv volje (slepila) većine bio je proglašavan ludakom, oportunistom, neznalicom, utoliko su dela ljudi koja su temeljno istraživala našu istorju velika, jer ti ljudi su stavili na kocku svoj ugled za dobrobit srpstva. Pred vama je tekst o Srbima iz Lužice, slučajno ovaj tekst sam našao pre mnogo godina, prekucao ga i po prvi put postavio na internet pre nekih 10 godina da bi što više Srba pročitalo njegov sadržaj.

    Sorbi

    Stajao sam pred jednom baroknom palatom u gradu Kotbusu, stotinak kilometara južno od Berlina, gotovo ne verujući svojim očima. Pored elegantnog ulaza, zlatnim slovima bilo je napisano: SERBSKI MUZEJ. Prostrani dvorac na dva boja, otkrio sam odmah zatim, bio je jedan od najlepših i najzanimljivijih muzeja u Nemačkoj: "Da, mi smo Srbi", rekao mi je kustos muzeja Verner Meškank. "Sa svim južnim Srbima delimo ime i zajedničko poreklo. Ali mi smo čisti Srbi. Dok ste se vi mešali sa starobalkanskim stanovništvom i drugim narodima mi smo uglavnom ostali onakvi kakvi smo bili pre 1400 godina. " I to sve na jeziku koji sam razumeo, srpskom. Čudnom, arhaičnom, ali shvatljivom i bliskom po sazvučju.

    Odakle su Srbi?

    Uprkos činjenici da su tek ostrvce u germanskom moru, sa svih strana okruženi Nemcima i često izloženi asimilaciji, Lužički Srbi uspeli su da očuvaju jezik, običaje, folklor, književnost i samobitnost, jednom rečju etnički identitet najmanjeg, ali veoma ponosnog, slovenskog naroda.


    Neka vrsta vašara Lužičkih Srba

    Kao pripadnici veće grupe Polapskih Slovena nastanjivali su nekada ceo prostor Istočne Němačke - prostrane teritorije istočno od reke Labe, pa sve do Odre i Visle u Poljskoj, podeljeni u brojna srpska plemena: Bodriće, Ljutiće, Lužane, Milčane, Pomorane, Glomače - Dalemince, Rujane, Suselce, Neletiće -.

    I danas devedest odsto svih geografskih naziva reka, polja, jezera i naseljenih mesta u pokrajinama Makolenburgu, Saksoniji, Branderburgu, Pomeraniji i drugim, nose srpska imena (Kamenica, Bela Gora, Bela Voda, Ratibor, Dubravka, Rogozno, Strela, Drenovo, Trnovo, itd.) iako tamo više nema Srba, osim u Lužici, pomenutom ostatku nekada moćne srpske države, koja je cvetala između V i X veka naše ere. I evo prave enigme za Severne Srbe. Odakle ovaj narod na prostoru današnje Nemačke, hiljadu i više kilometara daleko od nas?

    Postoje među naučnicima najmanje dve teorije. Jedna kaže da su se oni tamo doselili u ranom srednjem veku iz zajedničke postojbine svih Srba, negde iz današnje južne Rusije ili još dalje, sa Kavkaza; da su bili moćan ratnički narod, koji je ovladao germanskim prostorima kada su se odatle odselila germanska plemena Svevi, Hermunduri i Vandali i stanovništvo ostalo razređeno.

    Sasvim suprotno ovoj, druga terija tvrdi da su Srbi ovde živeli oduvek i da je baš ova oblast prapostojbina Srba. Prva teorija je prihvaćena od zapadnih, naročito nemačkih naučnika (što i ne čudi).


    Natpis na slici sve govori

    Druga teorija, koju zastupaju naraštaji istoričara (među kojima opet najviše nemačkih) nimalo ne ustupa i danas dobija sve veći broj pristalica. Druga teorija poziva se na vizantijskog cara i pisca Konstantina Porfirogenita (X vek) koji u svom delu "O upravljanju državom" piše da su balkanski Srbi došli iz zemlje Bojke, koja se na zapadu graniči sa Franačkom, a na istoku sa današnjom Poljskom i da su tu Srbi "prebivali od početka". A to je upravo tamo gde ih nalazimo i danas, u Istočnoj Nemačkoj. Ove navode potvrđuje bar pet istorijskih izvora starijih od Porfirogenita, iz pera rimskih (Vibijus, Sekvestar), germanskih (Bavarski Geograf, Jordan i Alfred I) i vizantijskih (Teofilakt, Simokata) hroničara. Moćni savez Venda (Srba, Slovena), suvereno je vladao ovim prostorima i držao mnoštvo svojih utvrđenih gradova: Stargrada (danas Oldenburg blizu granice sa Danskom), preko Lupeka (danas Libek na Baltiku) sve do njihove prestonice i najveće luke na Baltičkom moru, Vinete, veličanstvenog grada kome danas nema ni traga.

    Tajna Vinete

    Druga u nizu enigmi glasi, šta se dogodilo sa Vinetom i njenom slavom?

    Nemački hroničar Helmond iz XII věka piše: "Ovaj grad bio je najveći od svih koji okružuju Evropu i koji su nastanjivali Sloveni zajedno sa drugim narodima, Grcima i Varvarima, a kada su naišli Saksonci i oni su dobili dozvolu da stanuju u njemu." Jasno je dakle, ko je ovde bio starinac, a ko doseljenik. Savremena nauka pomera Vinetu na sam početak naše ere, možda i ranije.

    Ruševine Vinete, između ušća Odre i grada Kamenja u današnjoj Pomeraniji (od Pomerana, srpskog plemena koje je nastanjivalo obalu) mogle su se videti u Baltiku još u XVI veku, a onda su bile prepuštene ćudima hladnog mora.


    Farbanje jaja u Lužici

    Tek savremena arheologija uspela je da na ova pitanja pruži neke odgovore. Po tipovima keramike, oruđa i staništa smatra se da je praistorijska Lužička kultura, nastala na teritoriji današnje Lužice 600 godina pre Hrista, veoma srodna drugim proto-slovenskim kulturama na Istoku i da je stoga pretportavka o prapostojbini sasvim verovatna.

    Negdašnji moćni srpski gradovi Veliki Radom (Šverin u Maklenburgu), Ljubičin ili Tornov koji su otkopani i restaurirani svedoče o moći drevnog srpskog kraljevstva ba severu Evrope.

    Novija istraživanja pomeraju prve istorijske znakove života Srba na ovom prostoru daleko u prošlost. U slivu Labe i Sale 101. godine bio je žestok sukob Germana sa Vendima (Srbima), na mestu gde je sedam vekova potom, na ruševinama srpskih gradova Đevina, Solave, Jarobroda i Rezna, Karlo Veliki uspostavio franačko-srpsku granicu i "srpsku marku" i ustanovio pogranične tvrđave Magdeburg, Hale, Erfurt i Ragensburg i počeo nemačku ekspanziju na Istok. Srbi su se odupirali sedam věkova, a potom razjedinjeno, jedno po jedno pleme germanizovano padalo pod dobro organizovanu franačku vlast.

    Tradicionalna litija na konjima

    Konačno 806. godine odigrala se jedna od velikih bitaka između Srba i Franaka kod mesta Gore (danas Gera), gde je poginuo srpski kralj Milduh. Ne zna se gde je Milduh sahranjen, ali o tome postoji jedna dirljiva legenda: on nije poginuo, nego sa svim srpskim kraljevima spava u jednoj pećini kod Gorelca (danas Gerlic) i probudiće se kad dođe vrěme da ponovo uskrsne srpsko kraljevstvo.

    A zatim je došao odučan udarac. Piše akademik Viktor Novak: "Najstrašnija je bila bitka kod Lomčina na Labi, gde je gotovo cela srpska pešadija izginula".

    Četvrtog septembra 922. godine odigrala se ta silna tragedija. Srbi, odasvud opkoljeni, još su se borili u Lomčinu. U pregovorima obećaju Nemci da će narodu u gradu ostaviti život, ako se grad preda. Nemci nisu držali reč, poklali su sve vojnike, a žene i decu odveli u ropstvo. Hronike Nemačke iz tog vremena kažu da je u bici pod Lomčinom palo 120.000 Srba. Bitka pod Lomčinom je Kosovo Lužičkih Srba. Jer ono što sledi, govori samo o etapama koje vode u potpunu propast, u ropstvo celog naroda. Poznato je kako je markgrof Gero (939) pozvao trideset polapskih i srpskih knezova na večeru, da se s njima izmiri. Ali mesto mira i ljubavi dao je svima otrova i sve ih poubijao.

    Narod ostavši bez svojih vođa, brzo je podlegao. Oko 990. godine i poslednje srpsko pleme, Milčani u gornjoj Lužici, izgubilo je nezavisnost.

    Ali, uspomena na srpsku krunu nastavila je da živi. Mnogo od srpskih kneževa prekrstili su se i bili su primljeni u nemačko plemstvo. Oni i njihovo potomstvo održali su predanje o srpskoj kruni još punih hiljadu godina.

    Tako je hercog Fridrih-Franc od Meklenburga (1823-1882), srpski bodrički knez 21. generacije, potomak vojvoda Niklote, Pribislava i Janka, ustanovio 1864. "Orden srpske krune" od pet stepeni. Njegova raskošna insignija sa motom "Per aspera ad astra" (Preko trnja do zvezda), može i danas da se vidi u muzeju u Kotbusu.

    Počelo deobom braće

    Pod stalnim franačkim pritiskom, Srbi su počeli da se iseljavaju prema Jugu. Ovde počinje nova istorijska enigma. Kada su, kako i kojim putem preci današnjih Srba stigli na Balkan? Ugledni naučnik dr Relja Novaković uložio je gotovo cěo svoj naučni vek i objavio nekoliko knjiga i naučnih radova da bi dokazao da su naši preci upravo ovi severni, Polapski, Lužički Srbi. I ne samo on. Veliki deo naučne javnosti Lužičkih Srba, pa i Nemaca, danas to ne spori. I danas će vam Lužani sa tugom ispričati prastaru legendu o deobi dvojice sinova moćnog bodričkog kneza Dervana.

    Odluče dakle braća da se odele. Jedan sa narodom ostane u Polablju, a drugi se sa polovinom naroda odseli daleko na Jug.

    Legendu od reči potvrđuje Porifirogenit. On balkanske Srbe smatra potomcima drugog brata, a narod se, prema caru i piscu, naselio na velikom prostoru Neretve, Zahumlja, Trebinja, ali naročito Zetske doline i današnjih crnogorskih Brda. Bejaše to nekad plodna zemlja, sa bogatim rimskim gradovima poput Duklje. Tako su Lužani, u stvari, naselili jezgro buduće srpske države.

    Sve to potvrđuju nalazi srpske etnologije, naročito Jovan Erdeljanović i Petar Šobajić. U svojim monografijama o plemenima Piperima, Bretonožićima, Belopavlićima, i Plešivcima, obojica iznose mnoštvo podataka da je prvo srpsko stanovništvo ovog pojasa bilo veliko doseljeničko pleme Lužana.


    Grb Lužičkih Srba

    Doseljeni ovde u tako davno doba održali su se kao kompaktno stanovništvo (Stari svet) sve do dolaska Turaka. Druga srpska plemena naselila su Južni Banat i Braničevo (Bodrići), odatle Lužnicu u ističnoj Srbiji i konačno Kosovo, Lužane kod Samodreže crkve i reku Lab, kojoj su dali ime prema svojoj nezaboravnoj Labi, mada se njihov hod u seobi može pratiti i dalje na Jug.

    Mlin Starog Sveta

    Imena mesta, reka i brda u dolini Zete i Brdima zapanjujuće odgovaraju današnjoj toponimiji Gornje i Donje Lužice u Nemačkoj: Lužička središta u Piperima - Crnci (u Lužici Černic i Černevald), Stijena (Štajnsdorf), Grobovlje (Grabendorf), Stupa (Stolp), Studeno (Studenic), gde je stanovao ban lužanski, Radovče (Radavič), Vrba (Verben), Trijebač (Trjebin-Trabendorf), grad Devič (Djevin-Gros Duben), Piskava (Biskov), Bukovi Do (Bukvic), Lukovo (Lukau), Dubrava (Dubrau), Dubravica (Dubravka-Frauendorf), Branjevina (Branic), i dr.

    U Bratonožićima: Lutovo (Lutol-Lojten), Drijenje (Drjejce-Drevic), Crkvice (Kerkvic-Kerkojce), Korjen (Korjenic) i dr.

    U Bjelopavlićima: Jelenak (Gelau), Rošci (Ruzic), Gorica (Goric), Glizica (Glajzic), Banjkove Luke (Pankov-Lukau), kao i lužička prěstonica, Gostilje (Gros Gastroze-Gasteraz), itd.

    U Pješivcima: Stubica (Stoplipc), Kopetinj (Kopac), Budoška Gradina (Budišin), Ostrog (Ostrau- Ostric), i Borkov Do ( Borkovi), kao i stara bratstva Bembreci (Bamberg) i Kukalji (Kukau)!

    Čak su i geografski položaji i rastojanja između ovih mesta i eponima podudarni. Sumnje nema: naselivši uglavnom dolinu Zete i Brda, Lužani su iz prapostojbine doneli i dvoja imena. Još u Hercegovini i Crnoj Gori (ali i u Lužici) žive potomci lužičkih Milovića, Dučića, Lukovića, Minića, Mirovića, Popovića, Babića, Rašovića-

    Ali jedan od dirljivih dokaza da se radi o našim drevnim prěcima su i vetrenjače, davnašnji simbol baltičke nizije, kojih na Balkanu nije bilo do doseljavanja Severnih Srba. Opisujući utvrđeni grad Banska Glava u Piperima "gde je stajao ban lužanski i veliko lužansko groblje" Erdeljanović beleži da je tu nekada bio i mlin "starog svijeta koji je mljeo na vjetar".

    Srbske husle

    Muzej u Kotbusu krije i odgovore na mnoge enigme. Nošnje, običaji i uopšte folklor Lužičkih Srba ukazuju na brojne paralele sa narodnom tradicijom balkanskih Srba. Na ovo su upozoravali još Natko Nodilo i naročito najveći srpski etnolog Veselin Čajkanović, koji je svoju težišnu tezu o srpskom vrhovnom Bogu izveo iz iz uporednog proučavanja lužičkog i balkanskog duhovnog nasleđa. Tako je glavni bog severnih Srba bio Svantovit, čije se veliko svetilište nalazilo na ostrvu Rujan u Baltičkom moru, sa primanjem hrišćanstva postao je Sveti Vid ili jedan od najvećih srpskih praznika Vidovdan.

    U Lužici se i danas izvodi ritualno ubijanje petla ("zabijanje kokota"), kao i kod nas, na Sv. Maru. O Božiću idu po selima "kolede" ("camprovanje" i "zapust"). O Vaskrsu se šaraju jaja u fantastičnim bojama i pravim umetničkim radovima sličnim čipki , kakvih nema nigde osim u nas: muzejska zbirka u Kotbusu čuva više stotina ovakvih unikata. Kult konja i jahanja, kao trag slavnih vremena i kultnog značenja ove životinje izvodi se na svakom Vaskrsu i Ivandanu, kad Srbi, svečano obučeni ponovo jašu Lužicom. Posle toga igraju svoje staro srpsko kolo ("serbska reja") uz pratnju gajdi ("mehova"), i gusala ("husle"). Stari instrumenti i arahična srpska muzika nezaobilazni su na svakom prelu , gde se i danas okuplja omladina.


    Rekonstruisana srpska kuća u naselju Bodrić iz 9. veka

    Istorija im, dakle nije bila naklonjena, ali su se od milionskog naroda svela na oko 70.000 manjinaca na ostrvu između reka Špreve i Odre, koje ponosno nazivaju Srbija. Danas su priznati u pokrajinama Saksonija i Bradenburg; pomaže ih i poštuje Savezna vlada u Bonu, imaju svoje ustanove, banke, škole, muzeje, pozorišta, radio i televiziju. U svakoj prilici gordo ističu Srbija i srpstvo i to im se danas uvažava. Ulice u Kotbusu i Budišinu, sada nose, pored nemačkih i srpske nazive. Čuvaju svoju hiljadugodišnju kulturu i nacionalnu posebnost ne samo u odnosu na Nemce, nego na njima susedne Poljake i Čehe.

    Prošlogodišnji protest Srba u Berlinu

    Ali ono što najviše pleni je nacionalna svest današnjih Lužana. "Mi smo bolji Srbi od vas" rekao mi je na rastanku jedan stari Srbin sa Špreve, reke koja protiče kroz Berlin. "Održali smo se uprkos svemu dve hiljade godina bez ičije pomoći". U suštini, hteo je da kaže što i prvi stihovi lužičke narodne himne:

    "Srpsku slavu, srpski jezik, nasilje neće ugušiti
    Jer srpstvo se ponovo po Lužici"
    luzicki_srbi- 79707 - 19.11.2012 : Mihailo Danilovic Majur, Šabac - best (1)

    Savo J. Orović: Lužički Srbi


    Glasnik Etnografskog muzeja na Cetinju, IV knjiga, 1964, Cetinje

    Najstariji trag srpskom imenu uopšte nalazi se u Plinija i Ptolomeja, i to u sasvim čistom obliku: Serbi, Serboi, Serbvi - inače latinsko ime, po Tacitu, za njih je bilo Veneti, od toga su Njemci za Lužičke Srbe izveli Venden, Sorben, Sorbenvenden, Lauzervenden. A sva srpska plemena, kako na jugu tako i na sjeveru, sebe su oduvijek nazivala jednim opštim imenom "Srbi" ili "Sorabi". "Rab" znači čovjek, "Sorabi" znači "Subraća", "Soljudi". Ime "Sloveni" pak došlo je otud, što su mogli među sobom "sloviti" (govoriti), a Germane, s kojima se nijesu razumijevali, nazivali su "Nijemcima", jer su za njih bili nijemi ili mutavi. I po Šafariku svi su se Sloveni nazivali Srbima, a to, po Dobrovskom, potvrđuje i činjenica, da se dva najudaljenija slovenska naroda tim istim imenom zovu.

    Lužički Srbi su posljednji ostatak Polapskih Slovena, koji nekada naseljavahu veći dio današnje Njemačke, i to: zapadnu Prusku, Pomeraniju, Branibor, Saksonsku, Anhalt, istočnu polovinu Hanovera, Meklenburg-Šverin, Meklenburg - Sterlic i južni dio Šlezvig-Holštajna, zatim ostrva Febrani, Rujan (Rugen), Uznojmo i Volin u Istočnom (Baltičkom) moru. Sedište Polapskih Slovena, dakle, bilo je između Češke i Baltičkog mora. Na istoku bili su im susjedi Prusi i Litvanci, a na zapadu Saksonci i Tirinžani. Oni su se dijelili na tri ogranka: Bodrići koji su živjeli u zemljama današnjeg Meklenburga i Holštajna, Ljutići u današnjem Braniboru i Pomorju, i Srbi u današnjoj Lužici i Saskoj od rijeke Bobre do rijeke Sale.

    Nazad hiljadu godina u ovim krajevima nije bilo, dakle, nikakvih Njemaca, nego su svuda živjeli samo Sloveni i to je bila čisto slovenska zemlja. Latinski geograf Sekvestor, polovinom šestog vijeka, piše da "Laba dijeli Nijemce od Srba"... To svjedoče mnogobrojna imena njihovih mjesta, sela, planina, polja, rijeka i potoka, koja su sve do danas čisto slovenska, kao: Dubrava, Gorica, Jasen, Javornik, Lomnica, Laba, Branibor, Kamjenica, Nova Luka, Dobri Lug, Poreč, Ravno, Čorna Voda, Mikra itd. Pošto su Nijemci zvali Slovene: Veneti, Vendi ili Vindi, to mnoga topografska imena u Njemačkoj sa tim korijenom podsjećaju da su nekada tamo Sloveni živjeli, na primjer: Vindenhasen, Vindischgretz, Vinddorf, Vendeburg, Vindschthal, Vindesbrg, Vindeburg itd. Berlin je bio njihov "brlog", gdje su držali i hranili stoku, a Lipiska ili Lajpcig bio im je oltar gdje su pod granatom lipom slavili boga Peruna, koji nebom upravlja, onda kada su Njemci još obožavali žabu, i gdje su Sloveni dolazili na sabor obučeni u platneno odijelo, već napredni zemljoradnici, dokle su se Njemci, kao lovci, još odijevali kožom.

    U istoriji Berlina (iz 1888) stoji da su do XIV vijeka njegovi stanovnici bili Srbi. Članovi mjesnog odbora govorili su na sjednicama srpskim jezikom, a zvanična upotreba njemačkog jezika uvedena je tek pri koncu XIV vijeka. Zna se da je prestonica Njemačke postala od dvaju srpskih sela: Berlina i Kolina.

    Lajpcig je nekad bio centar Lužičkih Srba. Još u XVIII vijeku suđeno je u tamošnjim sudovima na lužičkosrpskom jeziku. Zato su u toku XVIII i XIX vijeka u Lajpcig rado išli na studije naši ljudi, među mnogima Dositej Obradović, Sima Milutinović - Sarajlija, pa i sam Vuk Karadžić. "Krv nije voda" i ona ih je vukla tamo. Išli su kod svoje braće, od koje su uvijek bili svojski i bratski primljeni.

    Slovenski karakter Lužice očituje i slovensko porijeklo mnogih tamošnjih znamenitih Njemaca. Tako, na primjer, Lajbnic se u Torgavi (1713) obratio na ruskog cara Petra Velikoga kao Sloven na Slovena, sa riječima: "Naše je porijeklo isto - oba smo Sloveni", Lesing je bio Srbin iz Lužice, za Bizmarka su sami Njemci govorili: "Taj slovenski diplomata", za Katarinu II, koja je rođena u Štetinu u porodici Serbst, ruski istoričari su dokazivali da nije Njemica, već Srpkinja itd. A najbolje se to vidi iz priložene karte, koja pokazuje geografski položaj Polapskih Slovena i njihovu podjelu na mnogobrojna plemena. Mnogi tamošnji stanovnik već sada i ne sluti da u njegovim žilama teče čista i plemenita slovenska krv.

    Od XI vijeka Polapski Sloveni biju neravni boj sa Njemcima, koji su nasilno kolonizirali njihovu otadžbinu. Pod izgovorom da šire hrišćanstvo među mnogobožačkim Slovenima njemački zavojevači išli su za tim da ih pokore i ponjemče. Sa krstom u jednoj i mačem u drugoj ruci dolazili su ti perfidni misionari kod Slovena, koji su se dugo i uporno, ali uzaludno opirali. Među pokrštena slovenska plemena Njemci su upućivali svoje sveštenike, te su tako i na sve moguće načine naturali pored nove vjere i svoj jezik i svoju kulturu. Malo pomalo nestade starih slovenskih običaja i redom svih drugih narodnih osobina.

    Na cijelom istočnom i srednjem dijelu današnje Njemačke, gdje je nekada tekao bujan slovenski život, gdje se orila slovenska riječ i pjesma i gdje su slovenske ruke krčile put prodiranju istinske kulture, danas ondje živi samo uspomena na prošlost Polapskih Slovena, i maleni broj Lužičkih Srba ostao je kao živi spomenik i rječito svjedočanstvo slovenskog obilježja ovih krajeva.

    Sve do Karla Velikog Polapski Sloveni su uspješno vodili borbu za svoju slobodu, a ovaj je iskoristio njihovu pocijepanost i neslogu te ih je bio sve redom pokorio. Poslije Karlove smrti oni su se opet za neko vrijeme uspješno odupirali porobljavanju, ali su Njemci onda kao i poslije bili podmukli neprijatelji. Jednom prilikom je pogranični grof Gero priredio veliku gozbu, i na nju pozvao trideset najglavnijih slovenskih knezova, kojima se pravio dobrim prijateljem. Ovi, ne sluteći ništa zlo, svi dođu. A vjerolomni Gero usred gozbe dadne znak, te oružani stražari navale na goloruke knezove i sve ih mučki pobiju. U poslednjoj borbi koju su vodili Bodrići pao je njihov knez Niklot, čiji su ponjemčeni potomci (Niklotovići) vladali u Meklenburgu sve do Prvog svjetskog rata. To obezglavljenje naroda, izdajstvo kneza Tugomira i nedostatak sloge i jedinstva dovelo je najposlije Polapske Slovene, s malim izuzetkom, do konačne propasti.

    Tako su Lužički Srbi i ostali Polapski Sloveni, kroz dugi niz vjekova, bili slovenska predstraža na zapadu i tvrdi bedem svojoj braći na istoku, Poljacima i Rusima, protiv silne njemačke navale. Na obalama Sale i Labe, Spreve i Odre tekla je stolećima njihova plemenita krv. Polja Lužice i Branibora, Prusije i Pomeranije zasuta su i presuta njihovim junačkim kostima. Iz mnogobrojnih ratova sa Njemcima pominju se kao istaknuti borci za slobodu i vojskovođe: Zvjezdodrag, Bjelosav, Dervan, i "ponositi" knez srpski" Milivoj, koji je slavno pao na bojnom polju; kao i posljednji njihov vladar knez Pribislav, o kome je Jan Česla napisao (1862) epopeju "Knez Pribislav". On već skoro hiljadu godina, po narodnom vjerovanju, živi skriven u podzemnim hodnicima, negdje kod Borkova, i bdi nad Srbima, da se jednom pojavi i oslobodi Lužicu ispod njemačkog iga.

    Od velikog broja Polapskih Slovena ostalo je do današnjeg dana neistrijebljeno i neponjemčeno svega oko četiri stotine hiljada Lužičkih Srba. A što je upravo tome glavni uzrok? Zakleti neprijatelj Slovena - Njemac i stari slovenski grijeh - pocijepanost i nesloga. Mjesto da su se sva ta jednokrvna plemena složila i ujedinila u jednu jaku državu, svako je od njih htjelo da živi samo za sebe, a bilo je još i neprijatelj svome susjedu. Proganjali su jedni druge i još pozivali Njemce u pomoć protiv svoje braće. Tako se najposlije i tu potvrdila i ostvarila stara narodna poslovica, koja opominje: "Ko neće brata za brata, on će tuđina za gospodara" I to je najbolja pouka svima sadašnjim slovenskim narodima, da im je spas i budućnost jedino u bratskoj slozi i čvrstom jedinstvu.

    Za Lužičke Srbe pisao je njemački list "Leipziger Tagblett" oko 1880. g. ovako:

    "Srpstvo, koje negda tako jako bješe rašireno u Njemačkoj, liči na kakvog dobrog starca na samrtnoj postelji njegovoj, koji već zatvara oči da umre... Oko njega se pretvorilo sve u njemačko, sama polja i rijeke, varoši i sela nosiće još draga mu imena, što im je vrijedan narod njegov davao... Korak po korak zemlje osvajali su Germani (Njemci) od njih. I sa smrću posljednjeg vendskog (srpskog) vladara Pribislava 1134, koji je hrišćanstvo bio primio, ugasi se i posljednji branilac ovog nesrećnog naroda... Sijedi starac je u posljednjim trenucima svoga mučeničkog života... Jedan vrijedan, radan i dobar narod, koji nam je hiljadu i po godina gost bio, sahraniće se".

    Ali se, srećom, proročanstvo zluradog Švabe nije potpuno ispunilo. Lužički Srbi su se ipak održali, kao što su se zavjetovali devizom na svome "Serbskom domu" u Budišinu, gdje gordo stoji zlatan natpis:

    "Srpstvo mora istrajati"

    i kao što ponosno i prkosno pjevaju u svojoj himni:

    "Srpsku slavu, srpski jezik sila neće uništiti" 2

    I Lužički Srbi su odista sačuvali svoj jezik, svoje običaje, pjesmu i vjeru u veliku budućnost Slovenstva. Ovaj čestiti narod, pleme našeg plemena, krv naše krvi, bio je najviše izložen germanskom prodiranju ka istoku. Oni su bili sa svih strana ograđeni njemačkim zidom, bez direktne veze sa drugim narodima, kao neko malo ostrvo u nesitom germanskom moru, ali su uprkos tome istrajali.

    Što su se Lužički Srbi sve do danas sačuvali od potpunog uništenja i germanizacije, mimo ostalih plemena Polapskih Slovena, imaju dosta da zahvale teritorijalnoj bliskosti svoje slovenske braće Čeha i Poljaka, na koje su se naslanjali i ponekad bili u sastavu njihovih država. Tako su za vlade Boleslava Hrabrog živjeli u zajednici sa Poljacima, a u dva maha bili su ujedinjeni sa Česima, i to prvi put pod knezom Samom, a drugi put ih je priključio Česima Karlo IV, i u toj zajednici ostali su više od tri stoljeća (1316-1635), uživajući skoro punu unutrašnju samostalnost. A zatim su potpali pod Saksonce i Pruse.

    Najveći lužičkosrpski pjesnik Jakob Bart-Ćišinski piše:

    "Da su Lužičani, kao mali ostatak, posred velikog polapskog groblja, očuvali svoje nacionalne osobine tumači se time, što je ovaj narod kako psihički, tako i fizički neobično snažan. Velika izdržljivost ovog naroda objašnjava se na prvom mjestu neizmjernom ljubavlju prema maternjem jeziku i odanim čuvanjem rođene grude zemlje". Ovo potvrđuje drugi njihov pjesnik Jan Holan, koji je pred svoju smrt naredio da na njegovom grobu posade slovensku lipu, simbol vjere u bolju budućnost, i da na grobu napišu "Srbin - vječno Srbin".

    Jedan lužičkosrpski sveštenik iz kraja XIX vijeka kaže: "Nas već odavno ne bi bilo kao narodnosti, da matere još i danas, i na samrtnom času ne zaklinju svoju djecu, da čuvaju svoj jezik i svoje običaje". A jedan Lužički Srbin iz Amerike sa ovakvom nostalgijom piše: "Ljetos će biti 14 godina kako sam se odselio u novi svijet. Ali ja mislim često na dragu srpsku Lužicu, gdje je moja kolijevka stajala, gdje sam u školu hodio i u miloj srpskoj riječi moj "Oče naš" pjevao. Možda se opet vrate ti sretnji časovi kada ću imati rodnu grudu pod nogama". Ni u najgorem duhovnom mraku i materijalnoj bijedi Lužički Srbi nijesu gubili vjeru u povratak svoje slobode.

    Pored naslona na svoju susjednu braću Čehe i Poljake, visoke nacionalne svijesti i žarkog rodoljublja, Lužički Srbi za svoj opstanak pod tako teškim okolnostima imaju da zahvale i svojoj odličnoj organizaciji. Kod njih su postojala ova društva, listovi i ustanove: Srpska matica, Srpski muzej, Srpska biblioteka, Srpska knjižara i štamparija, Srpski soko, Srpski savez Domovina, Srpska čitaonica, politički dnevnik, "Serbske novine" itd. Sve su to Njemci bili varvarski uništili, ali se opet obnavlja i podiže.

    Jezik Lužičkih Srba dijeli se na dva dijalekta, koji su oba postala književnim jezicima. Gornjo-Lužičani ili, kako sami kažu, Gornjo-Srbi približavaju se po jeziku Česima, a Donjo-Lužičani ili Donjo-Srbi Poljacima. Ali po mnogim jezičkim osobinama stoje bliže nama nego Česima ili Poljacima.

    Narodni običaji kod Lužičkih Srba u velikoj mjeri su očuvani, uprkos tome, što su germanizatori i crkvom i školom i svim drugim sredstvima vjekovima radili da ih uklone. Oni shvataju da su im baš ti njihovi običaji najmoćnije oruđe za odbranu i za održanje svoje narodnosti u moru tuđinštine. Najčistije su se sačuvali od germanskog uticaja Srbi u Donjoj Lužici oko Hoćebuža, naročito na rijeci Sprevi, u Sprevaldu, kako ga zovu Njemci ili Blotu kako ga zovu Srbi. Blot je zbog svoje prirodne ljepote vrlo omiljeno izletište za Berlince. Potpuno srpski karakter ovoga kraja najbolje se vidi pijačnih dana u Hoćebužu kada ulice poplavi živopisna donjolužička narodna nošnja.

    Grb Gornje Lužice je: zlatni gradski bedem na plavom polju. Donje Lužice: crveni bik na belom štitu. Lužičko-srpska zastava: plavo-crveno-belo (vodoravno). Himna: "O Lužica, lijepa moja" (Zejler).

    Narodnu književnost probudila je Reformacija. Najstariji rad na tom polju je prevod Biblije 1548. Prva njihova štampana knjiga, Luterov Katihizis, datira iz 1574. g. Stvarni književni početci zapažaju se u toku XVII i XVIII vijeka, i to sve na crkvenoj i vjerskoj osnovi.

    I tek početkom XIX vijeka prelazi se na svjetovni pravac pisanja. Godine 1809. Jan Dejka, seljački sin i drvodjelja po zanatu, pokrenuo je rukopisne novine, u kojima je korio svoj narod za nehat i budio mu narodnu svijest pričama o velikoj slovenskoj porodici.

    Omladina, koja je bila glavni nosilac nacionalne svijesti i preporoda kod svih slovenskih naroda, i ovdje je igrala glavnu ulogu. Prvi se pojavio mladi pjesnik Andrija Zejler, koji je bio obrazovan pod uticajem češkog istoričara Palackog, Srbina Sima Milutinovića - Sarajlije i Poljaka Andrije Kuharskog, te je u svojoj pjesmi pozivao: "Ustaj, Srbine, i imaj svoju dušu". Da ohrabri svoje zemljake, pokazivao im je kao i Dejka veličinu Slovenstva, uzvikujući: "Od Labe do Dunava, od Ledenog mora i Baltika do Kamčatke, sve je to naša srpska velika Otadžbina".

    Ono što je Srbima Dositej Obradović, Hrvatima Ljudevit Gaj i Slovencima Valentin Vodnik, to je Lužičkim Srbima Jan Ernest Smoler: njihov preporoditelj i prvi istinski duhovni i politički vođa.

    Pored Smolera istaknuti su kao pjesnici i književnici uopšte: Bohuvjer Pful, Mihal Hornik, Handrij Dučman, Radisrb Vjela, Mihal Ciž, Mihal Domaška, Herta Vitezić, Jan Holan, Mihal Čok, Mina Vitkojc, Jan Skala, koji u svojoj pjesmi "Jugoslovenima" izražava bratsku ljubav i privrženost Lužičkih Srba prema našim narodima, i moli ih da pomognu njegov porobljeni narod u teškoj borbi za opstanak, oslobođenje i bolji život.

    Početak te pjesme glasi:

    "Braćo na jugu! Nema li u vas
    srca i duše koja bi gledala na Sjever,
    Tamo gdje se u njemačkom moru
    Bori mali narod Lužičkih Srba"

    Skala je poginuo u ratu, a u njega je polagana velika nada. A najveći i prvi moderni pjesnik među svima bio je Jakub Bart Ćišinski. On je tvorac lužičkosrpskog jezika, kao Vuk Karadžić kod nas i Prešern kod Slovenaca. To je njihov Gete. Od njega ima 14 knjiga pjesama, koje sve odaju plemenitu i veliku dušu, a iz svakog redka odiše neizmjerna ljubav spram sirotne Lužice i njenog ubogog naroda, koji vjekovima pati pod tuđinom. Njegova knjiga soneta je savršenstvo lužičkosrpske poezije i jedno od najljepših djela svjetske poezije uopšte. Kao pravi narodni apostol on ga tješi, bodri i napaja mu dušu vjerom u narodni vaskrs i oslobođenje.

    Od ženskih je kao pjesnik najslavnija Mina Vitkojc. Ona u prvoj pjesmi svoje zbirke, koja ima naslov Srpski narod, ovako dirljivo pjeva:

    "Tebe su ubili,
    metnuli su te u grob,
    smrtnu su pjesmu tebi ispjevali,
    ali ti si ipak još živ.


    Već. davno osuđen si na smrt,
    ali ti nećeš da propadneš,
    ti si raskomadan i razbijen,
    ali ti još uvijek dišeš".


    Dalje, moli sunce da se smiluje na svoja stvaranja koja idu pognuta i propadaju. Moli vjetar da zapjeva o ovom narodu pjesmu uskrsa i slobode. Moli boga da ne propadne taj narod koji spava dubokim snom, dok tuđinski duh ko vampir ulazi u njegove svetinje... i završava!

    "Zaori nam se ponovo naša srpska pjesmo,
    Koja od pradavno dremaš u pećinama,
    Stvori, o bože, veliko čudo,
    Probudi život kod nas Srba".


    Od naučnika su najpoznatiji: slavista Petar Jordan i, naročito, filolog Arnošt Muka, veličina svetskoga glasa, bio je član obiju naših Akademija i Matica i nosilac srpskih i crnogorskih ordena. On je lužičkosrpski Vuk Karadžić.

    U muzičkoj umetnosti su najznamenitiji Kravc, Kocor i Pilk, a u slikarskoj Vjela, koji je bio omiljen na dvoru ruskog cara Aleksandra I.

    Kao dramski pisac istakao se Jozef Novak. On je preveo Preradovićevu pjesmu "Zora puca, biće dana", itd... Imaju veliki broj kulturnih radnika

    Lužičkosrpsko stanovništvo se bavi uglavnom zemljoradnjom i šumskom industrijom. Na zavidnoj su visini stočarstvo, pčelarstvo i ribarstvo. Imaju neiscrpne rudnike uglja, koji izvoze. Kod njih je najveća fabrika aluminijuma u cijeloj Njemačkoj. A industrija stakla je na visokom stepenu.

    Kod njih je jako razvijen osjećaj solidarnosti, gotovo svi Lužički Srbi su socijalno osigurani.

    Lužičkosrpski narod mnogo voli da priča i da pjeva. On ima svoje priče i bajke, narodne poslovice i zagonetke, balade, ljubavne i šaljive popjevke, romanse, plesne, svatovske i pobožne pjesme itd. Imaju i neku vrstu postarijih epskih narodnih pjesama.

    Veoma vole muziku i igru. Najomiljeniji su im instrumenti gajde i gusle, i nešto između to dvoje, što oni zovu serbska pišćel, zatim klarinet i dr. Pjevaju i uz gusle (V. Novak). U narodu se igraju kola isto kao kod nas.

    Skoro svako selo ima svoje pjevačko društvo.

    Praktikuju se stari slovenski običaji kao na primjer potapanje smrti u proljeće, žetva, Božić, Uskrs sa šaranjem jaja, svadbe, procesije (ovo dvoje poslednje naročito).

    Pitanje lužičkosrpsko postoji ustvari od kako su Polapski Sloveni porobljeni od njemačkih zavojevača. Ali je prvi put postavljeno pred međunarodni forum na mirovnoj konferenciji poslije Prvog svjetskog rata.

    Onda je lužičkosrpski narodni odbor uputio na mirovnu konferenciju jedno izaslanstvo, koje je predvodio narodni poslanik Arnošt Bart, da traži pravo samoopredjeljenja za Lužičke Srbe, i da im se mirovnim ugovorom osigura narodni opstanak i autonomija.

    U evropskoj javnosti bila je povedena živa propaganda za Lužičke Srbe i njihove opravdane zahtjeve, ali ipak u versaljskom ugovoru nije dodirnuto lužičkosrpsko pitanje. Bart sa drugovima vratio se razočaran u Lužicu, i još je bio osuđen na nekoliko godina zatvora u tvrđavu Golnov, zato što se usudio da javno brani sveto pravo svoga naroda. Pušten je na slobodu tek na posredovanje predsjednika Masarika.

    Tako su Lužički Srbi opet bili ostavljeni pod svojim vjekovnim neprijateljima Njemcima, te su, naročito po dolasku na vlast famoznog Hitlera, bili prva žrtva bjesomučnog proganjanja, germanizacije i nacističke rasne mržnje. Baš na njima su isprobani zloglasni njemački koncentracioni logori.

    Po padu hitlerizma Lužički Srbi su se s pravom nadali da će bar ovoga puta uspjeti da dobiju slobodu i nezavisnost bilo posebno, bilo u federaciji sa Čehoslovačkom. Za to su slali memorandume svima saveznicima tražeći svoje pravo.

    Naročitu nadu su polagali na bratsku Jugoslaviju. Jurij Rjenč, koji je svršio studije u staroj Jugoslaviji, dolazio je u Beograd. On je bio lijepo primljen i obećana mu je svesrdna pomoć A na Sveslovenskom kongresu u Beogradu je u proglasu rečeno:

    "Mi ćemo da podržavamo jedni druge na političkom, ekonomskom i kulturnom polju i staraćemo se da ne propadne ni najmanji slovenski narod, da i najmanji naš čovjek sačuva svoj nacionalni opstanak, svoju nacionalnu kulturu i obezbijedi svoj nacionalni razvitak".

    Ali su, nažalost, i ovog puta Lužički Srbi ostavljeni na milost i nemilost Njemcima. Oni na papiru imaju manjinska prava. 1948. godine donešen je "Zakon o zaštiti prava srpskog stanovništva", koji sadrži ravnopravnost jezika u krajevima naseljenim pored Njemaca i Lužičkim Srbima, u školama i uredima, dvojezični napisi na firmama itd.

    I uz izvjesnu podršku Sovjetskog Saveza i to bi bila dobit i zaštita da se sačuvaju potpune germanizacije. Ali se u Lužicu doselio veliki broj Njemaca iz Sudetskih oblasti i iz Poljske, te sada nema skoro ni jednog kompaktnog srpskog sela, (varoši su odavno sa većinom nemačkog stanovništva, a tako ni jedne čisto srpske škole.

    Na taj način, poslije hiljadugodišnje uporne borbe, Srpska Lužica, taj slovenski Helgoland u germanskom moru, taj spasonosni Ararat, na kome su preživjeli posljednji ostaci jednog velikog naroda - Polapskih Slovena - koga je halapljivi njemački moloh progutao, nalazi se u agoniji.

    Napominjem da su Česi i Poljaci oduvijek, pa i sada pomažu Lužičke Srbe moralno i materijalno. Oni imaju čitavu literaturu o njima, otvaraju za njih škole, primaju njihove studente na svoje univerzitete, koji imaju lektora za lužički jezik itd. Međutim, mi, koji smo im po krvi i jeziku najbliži, malo se za njih interesujemo!

    Zato završavam ovo saopštenje s apelom na ovaj visoki dom - Akademiju nauka - da se ta anomalija ispravi. To jest: da se našoj braći Lužičkim Srbima posveti dužna pažnja, ispita njihovo sadašnje stanje i shodnim putem i načinom pomogne, da sa svim ne utonu u nesito njemačko more.

    ***

    1. Predavanje održano 8. februara 1963. u Etnografskom institutu u Beogradu.

    2. O, Lužice krasna moja,
    predaka mi srpski kraju
    i blaženih snova raju,
    sveta su mi polja tvoja.

    Idi na stranu - |1|2|