fix
Logo
fix
Nalazite se na Forum-Najnoviji
Za dodavanje novih poruka na ovu stranicu kliknite ovdje

srpski_simboli - 83213 - 02.03.2013 : Mihailo Danilovic Majur, Šabac - best (2)

Čiji su zlatni ljiljani?


2. mart 2013. - Boris Radaković / Frontal

zastava Nemanjića

Beograd / Banjaluka - Mnoge su se ptice u našem kokošinjcu kitile tuđim perjem. Danas je prilika da se osvrnemo na ta kreštanja. Isključivo činjenicama.

Dinastija Kotromanić je uz Nemanjiće jedna od dvije najveće i najpoznatije srpske srednjovekovne vladarske porodice. Shodno tome, grb Kotromanića u srpskoj srednjovekovnoj heraldici po važnosti odmah je uz grb Nemanjića. Kotromanići su za svoj grb uzeli štit sa ljiljanima, koji nisu uvek imali isti raspored na štitu, ali su svakako glavno obeležje Kotromanića.

Simbolika ljiljana ima jake veze sa hrišćanstvom, a ljiljan ili krin simbolizuje Bogorodicu. Na prostoru cele srednjovekovne hrišćanske Evrope ljiljan je bio čest motiv na vladarskim i velikaškim grbovima. Što se tiče teritorija srpskih srednjovekovnih država, ljiljan je bio prikazivan i na crkvama, freskama, novcu i grobovima, a sve to ukazuje na versku simboliku ljiljana ili krina.

Jedan od najstarijih prikaza krina kod Srba, jeste na grobnim pločama kod manastira Prevlaka iz IX-X veka. Razumljivo, jer se hrišćanstvo među Srbima širilo sa Jadranske obale prema unutrašnjosti, a sa njim i motiv ljiljana:

Grobna ploča na Prevlaci, 9-10 vijek

Znamo da je veliki uticaj na srpsku kulturu izvršila Vizantija, a Srbi su od nje usvojili i verske i državne simbole, pa tako pored dvoglavog orla, ocila, usvojili su i simbol ljiljana. Tako na novcu kralja Milutina imamo stilizovan ljiljan:

Takođe, krinova kruna iz ćivota sv. Simeona, datira se između 1350-1370.

Grb vlasteoske porodice Buća (Bućić) iz Kotora, koja je davala protovestijare (ministre finansija) caru Dušanu, caru Urošu, kneginji Milici, despotu Stefanu i kralju Tvrtku, takođe ima ljiljan u grbu, kao i boje žutu i plavu kojima su najčešće zastupljene na rekonstrukcijama grba Kotromanića:



Treba dodati da nisu tačno poznate boje grba Kotromanića, tako pored žuto plave, postoji i verzija sa crvenim štitom, belom dijagonalnom linijom i zlatnim ljiljanima:



Preko Raške, Zete i Huma vladari i vlastela srednjovekovne Bosne preuzeli su simbol ljiljana ali i dvoglavog orla, što jasno ukazuje na veze sa Nemanjićima. Pre nego što će se porodica Kotromanić uzdići do trona srpskog kraljevstva, njihov grb nije sadržavao ljiljane a to se vidi i sa pečata bana Stefana II Kotromanića na kojem nema ljiljana:



Ljiljana nema ni na pečatu Tvrtka Kotromanića dok je još bio ban:



Međutim, kada se Tvrtko u manastiru Mileševa 1377. godine kruniše za srpskog kralja, na njegovom pečatu vidimo grb Kotromanića s ljiljanima i grb Nemanjića dvoglavog orla:



Tvrtko je ovim verovatno želeo da istakne da je on legitimni naslednik Nemanjića i njihove države, dodajući tu i svoj grb i tradiciju bosanske države. Tvrtko je, dakle time istakao jedinstvo dve srpske države, Raške i Bosne, bez obzira što je u dogovoru sa Lazarom i ostalim srpskim velikašima prepustio većinu teritorije istočno od Drine njima, kao oblasnim gospodarima.

To jedinstvo najbolje će da se manifestuje za vreme Kosovske bitke, kada je Tvrtko, smatrajući da je njegovo kraljevstvo napadnuto, poslao na Kosovo svoj odred pod vođstvom Vlatka Vukovića Kosače.

Za razliku od stilskog prikaza na pečatu, Tvrtko je na svom zlatnom dinaru prikazao grb Kotromanića sa štitom presečenog dijagonalnom trakom sa krunom:



Kraljevski pečat Kotromanića neće se menjati ni za vreme Tvrtkovog naslednika, kralja Stefana Dabiše Kotromanića. Na njegovom pečatu će takođe biti i grb Nemanjića - dvoglavi orao, i grb Kotromanića - štit s ljiljanima:

Kralj Stefan Ostoja Kotromanić za vreme svoje prve vladavine takođe će imati isti grb, kao i prikaz dvoglavog orla pored ljiljana na svome pečatu.

Tvrtko II Kotromanić sa grba izbacuje ljiljane, a posle njegove prve vladavine na tron se opet uspinje Ostoja koji u štit stavlja krinovu krunu.

Za vreme svoje druge vladavine Tvrtko II Kotromanić će na Ostojin grb dodati prvo slovo svoga imena, pa će njegov grb izgledati ovako:



Tvrtka II naslediće sin Stefana Ostoje, Stefan Tomaš Kotromanić, i on će izvesti izmene u grbu dodajući mu svoje inicijale ST:



Poslednji kralj iz porodice Kotromanić, Stefan Tomašević Kotromanić, koristiće grb Stefana Ostoje sa krinovom krunom na štitu. Mletački slikar Jakop Belini na svojoj slici "Hristos s donatorom" iz 1460. godine, prestavio je Stefana Tomaševića Kotromanića sa crvenom odeždom na kojoj su slikani zlatni ljiljani:

Na grobu žene Stefana Tomaša Kotromanića, Katarine Vukčić Kosača, koji se nalazi u Rimu, stoji i njen grb na kojem se, između ostaloga, nalaze i krinove krune:



Kada sve pažljivo sagledamo, vidimo da su Kotromanići nasledili Nemanjiće i to su vidljivo isticali. Zanimljivo je da bosanski banovi nemaju na grbovima ljiljane, nego tek od proglašenja Tvrtka I za kralja, oni se pojavljuju kao znamenje Kotromanića. Pošto se on krunisao za kralja u Mileševi po pravoslavnom obredu, jasno nam je i odakle su Kotromanići primili ovaj simbol.

To svakako i iz toga što su ljiljani simbol i kraljevske vlasti "darovane" od Boga, a pod zaštitom Bogorodice. Kod Srba srednjeg veka kult Bogorodice bio je najpoštovaniji, a među Srbima ga je raširio Sveti Sava poslije svoga povratka sa Svete Gore.

Čak su i pripadnici "crkve bosanske" koji još u istoriografiji važe za jeretike, poštovali kult Bogorodice, na što je svakako uticala i Humska episkopija poslije potpadanja Huma pod vlast Kotromanića.

Na mnogim stećcima po Bosni i Hercegovini nalaze se i stilizovani uklesani ljiljani. Dakle, od Vizantije, preko Raške, Zete, Huma simbol ljiljana se proširiju i na Bosnu.




Idi na stranu - |listaj dalje|