fix
Logo
fix
Nalazite se na Forum-Najnoviji
Za dodavanje novih poruka na ovu stranicu kliknite ovdje

poturice - 69920 - 30.05.2012 : Zeljko Tomic Sokolac - best (4)

Etnološka struktura BiH u Turskom dobu


Na projektu "Rastko" sam našao jedan veoma zanimljiv rad, koji je objavio Geografski fakultet Univerziteta u Beogradu. Autori ovog, jako interesantnog projekta su Milena Spasovski, Dragica Živković i Milomir Stepić. Ovaj rad je pisan na engleskom, pa sam sebi dao za slobodu da neke djelove prevedem na srpski.


Krajem 15. vijeka Turci su osvojili Bosnu (1463) i Hercegovinu (1482) godine, nakon čega se islam pojavio na ovom prostorima. Pod uticajem ove religije došlo je do islamizacije slovenskog stanovništva, ilirskih plemena koji su već odavno primili slovensku kulturu, kao i vlaške populacije.

Proces islamizacije je bio veoma snažan do sredine 16. vijeka, a obuhvatao je više slojeve pravoslavne zajednice i vlaške plemenske starješine koji su primali islam da ne bi plaćali takse, a imali su i druge privilegije.

Prve podatke o etnološkoj populaciji Bosne i Hercegovine i njenoj vjerskoj strukturi, nakon pada srednjovjekovne bosanske države pod tursku vlast, nalazimo u turskom popisu domaćinstava iz 1468/1469 godine. Po ovom popisu, registrovano je 37125 hrišćanskih i samo 332 muslimanske kuće u regionu.

Dvadesetak godina kasnije, popis domaćinstava iz 1489 godine pokazuje 25068 hrišćanskih i 4485 muslimanskih kuća. Napominjem da ovo predstavlja stanje u Bosanskom sandžaku, tj. u ove podatke ne ulazi Hercegovina.

Nekoliko decenija kasnije, prema procjeni turskog istoričara Omer Lutfi Barkana, u Bosanskom sandžaku je između 1520 i 1530 godine živjelo 334325 stanovnika, od čega je 38. 7% bilo muslimana.

Na osnovu turskih i austrijskih izvora se može zaključiti da je krajem 16. i početkom 17. vijeka oko 75% populacije Bosanskog pašaluka sačinjavalo muslimansko stanovništvo.

Međutim, nakon toga muslimansko stanovništvo se značajno smanjilo, uglavnom zbog ratova koje su muslimani morali da vode za Turke. Pored toga, i muslimanska i hrišćanska populacija se značajno istopila u 18. vijeku zbog brojnih epidemija kuge. Najznačajniji pomor stanovništva je bio između 1813 i 1815, koja je kuga prepolovila populaciju Bosne.

Istorijska, geografska, etnološka, sociološka i demografska istraživanja pokazuju da je razvoj srpske, hrvatske i muslimanske populacije praćen jako nepovoljnim ekonomskim, socijalnim i političkim okolnostima tokom turske vladavine u BiH od 15. do 19. vijeka. U to vrijeme su veoma često vođeni ratovi, bila su učestala vjerska proganjanja a samim time i pobune i ustanci, djeca su odvođena u janičare, bili su veoma česti kuluci, visoki porezi, a bilo je i puno godina sa lošom žetvom, epidemije su bile učestale, a isto tako i nasilje i tlačenja stanovništva...

Sve ovo je dovodilo do velike smrtnosti i naglih promjena u etničkoj strukturi stanovništva. Ovo su bili i glavni razlozi što se stanovništvo stalno iseljavalo sa ovih prostora, a ovaj proces se nije zaustavio ni do današnjeg dana.

Stradanje stanovništva i emigracija od 15. do 19. vijeka je doveo do pada procenta pravoslavnih stanovnika na prostorima Bosne i Hercegovine. Većina Srba na tom prostoru je poturčena, a oni koji su odselili u Dalmaciju su prisilno prevedeni na katoličku vjeru.

U Turskom dobu i katolička populacija je doživljavala značajne emigracije iz Bosne i Hercegovine. Oni su odseljavali u Dalmaciju, Hrvatsku, Sloveniju, Baranju, međutim vraćali su se i nazad nakon pobjeda nad Turcima i pomjeranja granice na jug, do Save i Dunava.

U isto vrijeme, muslimanska populacija se nije značajnije pomjerala u vrijeme Turskog doba. Jedan dio muslimanske populacije sa Jadranske obale, Like, Slavonije i Mađarske se doseljavao u Bosnu. Primjera radi, nakon opsade Beča (1683-1699), zbog gubitaka teritorije Otomanske imperije i osvajanje Like i Krbave od strane Austrougarske, došlo je do masovnog iseljavanja muslimanske populacije iz tih oblasti. Oni su se naselili u području Bihaća, Cazina i Bosanske Krupe, gdje su kreirali enklave u širokoj oblasti naseljenom srpskim življem.

Još jedna intezivna migracija muslimanske populacije je primjećena negdje oko 1690. godine, kada se iseljavaju iz Mađarske i Slavonije na područje planine Majevice.

Muslimanska populacija u Bosni i Hercegovini za vrijeme Turskog doba se uvećavala i zbog konstantne imigracije muslimana iz Smederevskog sandžaka i Novog Pazara.

Konačno, migracija turskog stanovništva iz Male Azije je takođe imala izvjesnog uticaja na porast muslimanske populacije u Bosni i Hercegovini između 15. i 19. vijeka.

Iz svega ovoga se može zaključiti da je muslimanska populacija imala mnogo povoljnije uslove za razvoj u ovom periodu. U isto vrijeme, hrišćanska populacija je pretrpjela ogromne gubitke, uglavnom zbog visoke smrtnost u toku ratova, ustanaka, pobuna, odvođenja djece u janičare i robstva.

I na kraju, iz svega gore pomenutog se može zaključiti da je pravoslavlje bilo i najveći gubitnik ovog perioda!




Idi na stranu - |listaj dalje|